გულთმისანი

I. მოსვლა

  როცა ღამე ჯერ კიდევ იჭერდა ქალაქს თავისი უხილავი ხელისგულებით, და სინათლე ვერ ბედავდა, ეწოდებინა საგნებისთვის საკუთარი სახელები, გულთმისანი უკვე იქ იყო.
არ მოსულა გზით, რადგან გზა ერთ ადგილს მეორესთან აკავშირებს,
ხოლო იგი არ გადმოსულა არც ერთი ადგილიდან.
და არავის დაუნახავს მისი მოსვლა,
რადგან ხილული მხოლოდ ის არის,
რაც არღვევს ჩვეულებრივს.
იგი კი არაფერს არღვევდა - 
და ამიტომ დარჩა შეუმჩნეველი. 

  როცა პირველ ადამიანებს გამოეღვიძათ
და არა მხოლოდ თვალები, არამედ შფოთვაც გაახილეს,
იგრძნეს,
რომ მათ სამყაროში ვიღაც ახალი იყო,
თუმცა არავინ შემოსულა.

და იპოვეს იგი მათ შორის მჯდომარე.

იჯდა იგი ისე,
როგორც ჩრდილი ზის კედელთან -
არ იკავებდა ადგილს, მაგრამ არც თმობდა მას.
მზერა მისი არ ჩქარობდა, 
არც იყო მიმართული რაიმესკენ.
არ ეძებდა და ამიტომ ხედავდა.

 მიუახლოვდნენ მას ისინი,
ვინც ყოველთვის პირველი სვამს კითხვებს - 
არა იმიტომ, რომ გაბედულნი არიან,
არამედ იმიტომ, რომ ვერ ითმენენ კითხვის არ დასმას.

და ჰკითხეს გულთმისანს:

– ვინ ხარ?

შეხედა მათ და მისი მზერა არ იყო პასუხი, არამედ სივრცე, სადაც მათი კითხვა პირველად გაისმა სრულად.

და თქვა:

– მე ვარ ის, ვინც ხედავს,
როცა თქვენ გგონიათ, რომ ცხოვრობთ.

და მისი სიტყვები ტვირთად დააწვათ, რადგან არ ჰქონდათ საყრდენი.

დაბღვერილთაგან ერთ-ერთმა თქვა:

— შენ ჰგავხარ მოძღვარს. მოძღვარი ხარ?

მიუგო მას:

— მასწავლებელი აძლევს ფორმას იმას,
რისი მიღებაც ძალგიძთ.
მე ფორმას არ გაძლევთ —
და ამიტომ ვერაფერს ეჭიდებით.

და სხვამ ჰკითხა:
— მაშ, რატომ ხარ აქ?

და თქვა:
— აქ მე კი არ ვარ, თქვენ ისწავლეთ იმის შემჩნევა, რაც ყოველთვის იყო.

და გაიჟღერა მისმა სიტყვებმა მათში,
როგორც ქარი გადის ღია კარიდან და
არაფერი მიაქვს,
მაგრამ მოძრაობის შეგრძნებას ტოვებს.

და თქვეს მათ:
— თუ არ გვასწავლი და არ მიგვიძღვები,
რა ვუყოთ შენს ყოფნას?

და უპასუხა:
— არაფერი. რადგან რასაც აკეთებთ იმასთან, რაც არ გესმით — თქვენს დაბრკოლებად იქცევა. მოძღვარი რომ ვიყო ჩემი თავის დანაწილება მომიწევდა, მე კი არ მსურს ჩემი თავის თქვენ შორის გამრავლება.

და დადუმდა დუმილით, რომელიც უსიტყვობა კი არ არის, არამედ თანდასწრება სიტყვაში ვერ ჩატეულის. ზოგმა ვერ აიტანა ეს
და გაეცალა, რადგან ადამიანს უფრო მარტივად გადააქვს ხმაური, ვიდრე სიცხადე.

ერთმა, უფრო შეუპოვარმა, თქვა:
— გვიამბე ჭეშმარიტებაზე.

გულთმისანმა შეხედა, მის მზერაში არც თანხმობა იყო, არც უარყოფა და თქვა:
— ჭეშმარიტება არ არის ის, რაც გაიცემა, არც ის, რაც მიიღება.
იგი რჩება, როცა ქრება მაძიებელი.

კითხვის დამსმელი გაჩუმდა, რადგან იგრძნო, რომ პასუხი ეხებოდა უშუალოდ მას და არა შეკითხვას. შრიალმა მოიცვა ხალხი,
როგორც მტვერი დგება,
როცა ბევრმა ფეხმა არ იცის, საით წავიდეს.

თქვეს:
— იგი უცნაურად საუბრობს.
მის სიტყვებში ნუგეში არ არის.
მას გზა არ აქვს.

გაიგო ეს გულთმისანმა, 
მაგრამ არ უპასუხა, რადგან იგი არ იყო ის,
ვინც სიბნელეში გზას უჩვენებს.
იგი იყო ის,
ვის თანდასწრებაშიც ირკვევა,
რომ სიბნელეს არასოდეს უარსებია.
მანძილი მათ შორის ნაბიჯებით არ იზომებოდა, რადგან სივრცე არ იყო.

ზოგმა თქვა:
„მასში სარგებელი არ არის“ —
და წავიდა.  ზოგნი კი დარჩნენ,
რადგან იგრძნეს,
რომ პირველად შეხვდნენ არა ადამიანს, არამედ არყოფნას იმისა,
ვისაც საკუთარ თავს ეძახდნენ.
და ვერავინ თქვა, როდის მოვიდა იგი.
და ვერავინ თქვა, წავიდოდა თუ არა.
რადგან მისი ყოფნა არ იწყებოდა, ამიტომ არც სრულდებოდა.

ამგვარად დაიწყო ის, რაც არც შეხვედრა იყო და არც სწავლება.
მაგრამ იმ დღიდან ყოველი, ვინც მას შეხედავდა, ხედავდა
არა მას, არამედ იმას, რაც მისი მზერიდან იყურებოდა.



II. ღმერთის შესახებ

   კვლავ მივიდნენ გულთმისანთან ისინი, ვისაც პირველმა დუმილმა სიმშვიდე კი არა, ახალი შფოთვა მოუტანა და უთხრეს:

— გვითხარი ღმერთის შესახებ.

 დიდხანს დუმდა იგი, თითქოს მათ სიტყვებს კი არა, მათ მოლოდინს უსმენდა.

ბოლოს თქვა:
— თქვენ ღმერთს ეძებთ ისე,
როგორც ბრმა ეძებს მზეს —
ხელებით.

მიუგეს:
— განა სული არ არის თვალი,
რომლითაც უნდა ვიხილოთ იგი?

— თვალებით ფორმებს ხედავთ.
ხოლო ღმერთი ის არის,
რაც რჩება, როცა ყველა ფორმა ქრება.

და ერთმა ჰკითხა:
— მაშ, ღმერთი სიცარიელეა?

— როგორც კი ამას სიცარიელეს უწოდებ, უკვე შეავსებ მას სიტყვით. – ეს იყო მისი პასუხი.

დაიბნენ, რადგან სახელს ითხოვდნენ, და დუმილი მიიღეს.

ვიღაცამ ჰკითხა:
— სად ვეძებოთ იგი?
— იქ, სადაც მაძიებელი ქრება - მიიღო პასუხად.
— ეს შეუძლებელია! – გაისმა ხალხში.
— ამიტომ ვერ პოულობთ. – დასძინა კვლავაც.
მაშინ ერთმა, უფროსთაგანმა ამოიღო ხმა:
— ჩვენ ვლოცულობთ, ვაშენებთ ტაძრებს, ვიმეორებთ წმინდა სახელებს.

მიუგო მან:
— თქვენ კედლებს აშენებთ
და იმედი გაქვთ, რომ უსაზღვრო მათში დასახლდება. იმეორებთ სახელებს, თითქოს ღმერთს შეუძლია საკუთარი თავის დავიწყება,
თუ თქვენ არ შეახსენებთ.
   კვლავ დადუმდა და დუმილი გახდა უფრო ღრმა, ვიდრე მათი სიტყვები.

და ერთმა, ყველაზე მშვიდმა, იკითხა:
— მაშინ რა არის ღმერთი?
შეხედა მას და უპასუხა:
— როცა გააქრობ მას, ვინც ამ კითხვას სვამს — გაიგებ.
და განერიდა მათ, რადგან სათქმელი აღარაფერი ჰქონდა.

ბევრმა მიატოვა, რადგან ხატება ვერ მიიღო, მცირედნი დარჩნენ,
რადგან პირველად დაკარგეს ის.
იმ დღიდან მათ აღარ ეშინოდათ ღმერთის არყოფნის, არამედ იმის,
რომ იგი ვერ მოიძებნება, ვინც ეძებს.
გულთმისანი ხედავდა მათ შიშს, მაგრამ არ შეეხო მას, რადგან შიში არის ბოლო კარი, რომლის მიღმაც
აღარ არის ის, ვინც შიშობს.



III. ცისა და მიწის შესახებ

 კვლავ მივიდნენ ისინი მასთან. ამჯერად ცას ახედეს და მიწას შეეხნენ.
— გვითხარი ცისა და მიწის შესახებ.

 მან ახედა ზემოთ, თითქოს ხედავდა იმას, რაც მათ თვალს არ ეცხადებოდა. შეეხო მიწას,
თითქოს იგი არ იყო მხოლოდ ის,
რაზეც იდგნენ.
— თქვენ გაყავით ის,
რაც არასოდეს გაყოფილა. განუყოფელი გაგიყვიათ თქვენ.

და მიუგეს:
— მაგრამ ცა მაღლაა, ხოლო მიწა დაბლა.
— მაღლა და დაბლა
თქვენს მზერაში არსებობს – გადაჭრა მან.
— განა ცა სინათლის საუფლო არ არის, მიწა კი — სიმძიმის? 

გულთმისანმა თქვა:
— ცა არის თქვენი გაქცევის სურვილი,
მიწა არის თქვენი დარჩენის შიში.

ვერ გაუგო ხალხმა, რადგან შეჩვეულნი იყვნენ ყურებას, მაგრამ არა ჭვრეტას.
ვიღაცამ წამოიძახა:
— მაშ, სად ვართ ჩვენ?
— შორის იმისა, რასაც არქმევთ, და იმისა, რაც არის ჭეშმარიტად.

ეს თქვა და დადუმდა. ნიავმა გაიარა მათ შორის, მაგრამ ვერავინ მიხვდა,
მიწაზე ქროდა იგი თუ ცაში. მაშინ ყველაზე ახალგაზრდამ არ მოასვენა:
— რა არის უფრო მაღალი — ცა თუ მიწა?
— იქ, სადაც შენ არ ხარ — არც მაღალია, არც დაბალი. თქვენ ცას უყურებთ, რათა დაივიწყოთ მიწა.
და მიწას ეჭიდებით, რათა არ ჩაცვივდეთ ცაში.

დაიბნენ ისინი, რადგან პირველად გაიგეს, რომ ორივე მხარეს გარბოდნენ. და ერთმა, სიტყვებით დაღლილმა, ჰკითხა:
— მაშ, რა არის ჭეშმარიტი?
— ის, რაც არ საჭიროებს
არც ზემოს და არც ქვემოს.

და განერიდა მათ, მიწაზე დაწვა,
თითქოს იგი  ყოფილიყო ცა. და დახუჭა თვალები, თითქოს აღარ არსებობდა არც ნათელი, არც სიბნელე. ზოგმა ამაში სიმშვიდე დაინახა და დარჩა. სხვებმა უფსკრული შენიშნეს და წავიდნენ.
დანამდვილებით ვერავინ თქვა, იწვა იგი მიწაზე თუ ცაში გაქრა.
მხოლოდ სიჩუმე არ არჩევდა მათ შორის სხვაობას.




IV. ბავშვის ნოსტალგიის შესახებ

მივიდნენ მასთან ისინი,
ვინც უფრო ხშირად იყურებოდა უკან,
ვიდრე წინ და უთხრეს:
— გვითხარი იმ სევდაზე, რომელიც უმიზეზოდ გვეუფლება
და გვაბრუნებს იქ, სადაც თითქოს უფრო მსუბუქები ვიყავით.

დიდხანს დუმდა მისანი გულთა,
თითქოს არა მათ სიტყვებს, არამედ იმ უხმო ტკივილს უსმენდა, რომელიც მათში იმალებოდა.
— მომხმობი მეხსიერება არ არის ის, არამედ დავიწყება თქვენი თავის, ამიტომაც ეძებთ კვალს.

და ერთმა თქვა:
— ჩვენ ბავშვობას ვიხსენებთ, როგორც დაკარგულ სახლს.
— სახლი არ დაგიკარგავთ, თქვენ მიატოვეთ მასში მცხოვრები.

შეწუხდნენ ისინი, რადგან  ვეღარ ბრუნდებოდნენ იქ,
სადაც უკვე აღარ იყვნენ.

და სხვამ ჰკითხა:
— რატომ იყო ბავშვობაში ყველაფერი ცოცხალი?
— რადგან თქვენ არ ასხვავებდით თქვენ თავსა და სამყაროს.

მაშინ ყველაზე მშვიდმა თქვა:
— მახსოვს სინათლე, რომელიც ყველაფერში იყო. სად წავიდა იგი?
— იგი არსად წასულა. შენ ისწავლე, აღარ დაგენახა.

შეწუხდა მისი გული, რადგან პასუხი იმაზე ცხადი იყო, ვიდრე შეეძლო მისი ატანა.
— როგორ დავიბრუნოთ ის? – ყველა ამბობდა ამას.

— ვერ დაიბრუნებთ იმას,
რაც არ დაგიკარგავთ.
მაგრამ შეგიძლიათ შეწყვიტოთ ის,
ვინც თვლის, რომ რაღაც დაკარგა.

გზას ეძებდნენ ისინი, მან კი გზის გაქრობა შესთავაზა და ამიტომ ვერ გაუგეს. ერთმა, ვისაც თვალებში ჯერ კიდევ ბავშვობა ჰქონდა, ჰკითხა:
— ვინ იყო ის ბავშვი?
— ის, ვინც ჯერ კიდევ არ ეძახდა საკუთარ თავს სახელს. – და განერიდა მათ, რადგან სიტყვები ზედმეტი გახდა. ზოგმა იტირა და არ იცოდა რატომ; ზოგმა გაიღიმა, ვერ ხვდებოდა რისთვის. მცირედნი დარჩნენ იმ სიჩუმეში,
სადაც სევდა აღარ იყო სევდა, არამედ კარიბჭე — რომელშიაც არავინ შედის, მაგრამ რომლის გავლით ყველაფერი გადის.



V. პეპლის იგავი

 კვლავ შეიკრიბნენ ისინი გულთმისნის ირგვლივ, რადგან მის დუმილში უფრო მეტს პოულობდნენ, ვიდრე სხვების სიტყვებში და უთხრეს:
— გვიამბე იგავი,
რათა გონებამ მაინც იპოვოს გზა იქ,
სადაც სიტყვიერება უძლურია.


მოუთხრო მათ იგავი:
— იყო ერთი პეპელა, რომელმაც არ იცოდა, რომ პეპელა იყო. იგი დაფრინავდა ყვავილიდან ყვავილზე, მაგრამ არ ეძებდა ნექტარს. დაფრინავდა ჰაერში, მაგრამ არ იცოდა, რომ ცაში იყო. ერთხელაც დაეშვა წყლის ზედაპირზე, ამ დროს პირველად დაინახა საკუთარი ანარეკლი და შეეშინდა.
თქვა თავის გულში:
— ვინ არის ეს, ვინც ჩემს მოძრაობებს იმეორებს?

წყალი არ პასუხობდა, რადგან პასუხი მხოლოდ მაშინ ჩნდება, როცა კითხვა ქრება. პეპელამ ბრძოლა დაიწყო ანარეკლთან, ფრთებს ურტყამდა წყალს და ანარეკლი იშლებოდა.
— ახლა აღარ არის იგი.
მე გავიმარჯვე! – ხარობდა პეპელა.

მაგრამ როცა წყალი დამშვიდდა,
ანარეკლი კვლავ დაბრუნდა. პეპელა დაიღალა, შეწუხდა მისი სული და ბოლოს გაჩერდა. აღარც ფრენა უნდოდა აღარც ბრძოდა - უბრალოდ დაჯდა და უყურებდა.

სწორედ მაშინ ანარეკლმა დაკარგა ძალა. პეპელამ პირველად არ დაინახა საკუთარი თავი. და როცა თავი არ დაინახა — აღარ იყო მშიშარა, არც მებრძოლი. ისევ აფრინდა, მაგრამ ახლა იგი აღარ დაფრინავდა როგორც ადრე.
რადგან აღარ არსებობდა ის, ვინც დაფრინავდა.

ასე თქვა გულთმისანმა. 
ვერ გაიგო ხალხმა იგავი პეპელაზე იყო თუ მასზე.
— ვინ იყო ის ანარეკლი? – ისმოდა ხალხში.
— ის, ვინც გგონია, რომ ხარ.
— და პეპელა?
— ის, რაც რჩება, როცა აღარ გგონია. ზოგი ჩაფიქრდა, თითქოს საკუთარ თავს უყურებდა წყალში და ზოგმა მიატოვა იქაურობა, რადგან არ უნდოდა საკუთარი მოძრაობების დანახვა. მცირედნი დარჩნენ სიჩუმეში, სადაც აღარ იყო არც პეპელა, არც ანარეკლი — მხოლოდ ის, რაც არც ჩნდება და არც ქრება.




VI. სიყვარულის იგავი

და კვლავ მივიდნენ გულთმისანთან ისინი, ვინც უკვე ბევრს ფიქრობდა,
მაგრამ ვერ ეხებოდა იმას, რაც ყველაზე ახლოს იყო და უთხრეს:
— გვიამბე სიყვარულზე,რადგან იგი გვხსნის და გვამწყვდევს, გვახარებს და გვწვავს.

დიდხანს დუმდა მისანი გულთა, თითქოს სიტყვა „სიყვარული“ მისთვის ზედმეტად ხმაურიანი იყო და ბოლოს თქვა:
— იყო ერთი ადამიანი,
რომელიც მთელი ცხოვრება ეძებდა სიყვარულს.დადიოდა ქვეყნიდან ქვეყანაში, ხალხიდან ხალხში,
სახიდან სახეზე და სადაც კი ნახავდა სითბოს, ამბობდა: „ეს არის იგი“.
და სადაც კი გრძნობდა ტკივილს,
ამბობდა: „ეს არ არის იგი“.
და ასე დაჰყო წლები, გული მისი სავსე იყო სახელებით, მაგრამ ცარიელი — იმით, რასაც ეძებდა.
ერთხელაც, დაღლილი შეჩერდა და აღარ ეძებდა.  მაშინ პირველად
შენიშნა ერთი კარი,
რომელიც ყოველთვის ღია იყო,
მაგრამ არასოდეს გამოყენებული. და იკითხა:
— ვისია ეს კარი?
არავინ უპასუხა, ამიტომაც შევიდა მასში. შიგნით არავინ დახვდა.
არც ხმა. არც სახე. არც სითბო, რომელსაც შეეძლო ეთქვა: „მე ვარ სიყვარული“. შეეშინდა კაცს ძლიერი შიშით და თქვა:
— აქ არაფერია. –და მოინდომა გასვლა. მაგრამ სანამ გავიდოდა,
გაჩერდა, რადგან პირველად არავინ იყო იქ, ვისთვისაც უნდა დარჩენილიყო ან ვისგანაც უნდა გაქცეულიყო. დრო გავიდა, ან იქნებ არც გასულა... და უცებ მიხვდა,
რომ აღარ ელოდა არაფერს. მან იგრძნო წარუშლელი, რომელსაც არ ჰქონდა სახელი; არ იყო მიმართული
არც სხვისკენ, არც თავისკენ.
და მაშინ თქვა:
— ეს არ არის ის, რასაც ვეძებდი.
და სწორედ ამიტომ ვერ დავკარგავ.
და გამოვიდა იმ ადგილიდან. კვლავ შეხვდა ადამიანებს, ისევ დაინახა სითბო და ტკივილი.
მაგრამ აღარ უწოდებდა მათ სიყვარულს.

ვერ გაიგეს ეს იგავიც,  სიყვარულზე იყო ეს იგავი თუ მის არარსებობაზე. ერთ-ერთმა ჰკითხა:
— მაშ, სიყვარული არ არის სხვა?
— სანამ არის „სხვა“ — არის გზა მისკენ.სიყვარული კი არ იცვლება.
— მაშინ რატომ ვეძებთ მას სხვებში?
— რადგან ვერ ვუძლებთ ყოფნას იქ,
სადაც იგი უკვე არის.

თქვა და ისევ დადუმდა. ზოგმა იგრძნო სიცარიელე და შეეშინდა. ზოგმა იგრძნო სიმშვიდე და ვერ გაიგო რატომ. მცირედნი დარჩნენ იმ სიჩუმეში, სადაც სიყვარული აღარ იყო გრძნობა, არამედ ის, რაც რჩება, როცა აღარ არის ის, ვისაც უყვარს ან ვინც უყვართ. 




VII. სიკვდილისა და ტანჯვის შესახებ

და ბოლოს მივიდნენ გულთმისანთან ისინი, ვინც უკვე ბევრს აღარ ეკითხებოდა, მაგრამ მთავარს მაინც  გებულობდა და უთხრეს:
— გვითხარი სიკვდილზე და ტანჯვაზე, რადგან ეს ორი დაგვსდევს ყველგან და ვერსად ვემალებით.

უკანასკნელად დუმდა მისანი გულთა,
თითქოს არა მათ შიშს, არამედ იმას უსმენდა, რაც შიშის მიღმა იყო და თქვა:
— თქვენ სიკვდილის გეშინიათ ისე,
როგორც სიზმარში მყოფს ეშინია გაღვიძების.

მიუგეს:
— მაგრამ სიკვდილი ბოლოს გვართმევს ყველაფერს!
— ის მხოლოდ იმას გართმევთ, 
რაც არასოდეს ყოფილა თქვენი.

და დაიბნენ ისინი,რადგან ვერ არჩევდნენ რა ეკუთვნოდათ მათ და რა — არა.  ერთმა ჰკითხა:
— მაშინ ვინ კვდება?

მშვიდად უპასუხა:
— ის, ვინც ფიქრობს, რომ ცხოვრობს.

სამარისეული სიჩუმე ჩამოვარდა მათ შორის, როგორც ჩრდილი, რომელიც მზეს ვერ ეხება.

— და ტანჯვა? რატომ არის იგი ასეთი რეალური?

მიიღო პასუხად:
— ტკივილი მოდის და მიდის. ტანჯვა რჩება, რადგან მას ეჭიდებით.

— როგორ არ ჩავეჭიდოთ იმას,
რაც გვწვავს?
— ცეცხლი წვავს ხელს, მაგრამ მხოლოდ გონება ამატებს ისტორიას.

სიტყვები მისი დარჩა მათში, როგორც ნაპერწკალი, რომელიც ან ჩაქრება, ან აალდება. მაშინ ერთმა, ყველაზე შეშინებულმა, თქვა:
— რა ხდება სიკვდილის შემდეგ?

და შეხედა მას მისანმა გულთა,
მის მზერაში არ იყო არც დასაწყისი, არც დასასრული. უპასუხა: 
— ის, რაც სიკვდილს ეკითხება,
ვერ შევა იქ, სადაც პასუხია.

კვლავ ვერ გაუგეს გაიგეს ეს პასუხი, რადგან ნამდვილ პასუხს ელოდნენ, ამაში კი საკუთარი თავი დაკარგეს მასში. ზოგი გაბრაზდა, რადგან ვერ მიიღო ნუგეში. ზოგი დადუმდა,
რადგან პირველად მიუახლოვდა შიშს გაქცევის სურვილის გარეშე.

— თქვენ ტანჯვას ებრძვით, რადგან ფიქრობთ, რომ იგი შეცდომაა. მაგრამ ტანჯვა არის კვანძი, რომელშიც შეკრულია ის, ვინც გგონიათ, რომ ხართ.  როცა კვანძი იხსნება, არავინ რჩება, ვინც იტყვის: „მე ვიტანჯებოდი“.

და დადგა სიჩუმე,
რომელშიც სიტყვები აღარ ითხოვდნენ გაგრძელებას და მათ შორის აღარ იყო კითხვა, რომელსაც პასუხი სჭირდებოდა.

მაშინ გულთმისანი წამოდგა არა როგორც წამსვლელი,  არამედ როგორც ის, ვისი ყოფნაც აღარ საჭიროებს ადგილს. არავის დაუნახავს მისი წასვლა,
როგორც არავის დაუნახავს მისი მოსვლა.

და მაინც,
როცა იგი აღარ იყო მათ შორის,
ზოგმა იგრძნო დაკარგვა.

ზოგმა — სიმსუბუქე.

და მცირედნი დარჩნენ იმ სიჩუმეში,
რომელიც აღარ იყო მძიმე. მიხვდნენ ,
რომ სიკვდილი არ არის დასასრული,
და ტანჯვა — არაა აუცილებლობა.
რაც რჩება, არ იბადება და არ კვდება.

მათ შორის ვერავინ თქვა თუ რა ისწავლა, მაგრამ იმ დღიდან
მათში აღარ იყო იგივე შიში.
და არც იგივე „მე“, რომელსაც ეშინოდა.