ფარცხისთავს ლურჯსა ზეცაზედ
კარი პირველი რაოდენს მალავ მთვარეო, რაზედ არ იტყვი სიტყვასა, ნეტავი ჩამოჰყვებოდე, ჩქამს ანგელოზის ფრთისასა, კაცთა თქმა ზენით აგქონდეს, გვეტყოდე სიტყვას ცისასა, მადლით გვიცქერდნენ მნათობნი, წვიმად ამბობდე რისხვასა. რაოდენს მალავ მთვარეო, ნაღველსა გულისთქმისასა, მიწად წყვდიადის მმუსვრელსა, მაღლით სარკესა ღვთისასა, ველად სხივ - ვერცხლის მქსოველსა, შარავანდედსა კლდისასა, თამარის მანდილს გამსგავსე, თავსაბურავსა თმისასა. ვგონებ, რა ვწერო ძვირფასი, მძივი ავაგო ლალისა, გულისწორ სისხლის მჩქეფარი, ამტირებელი თვალისა, ვეძიე, კიდეც მივაგენ, მარცვალს კარგ მოსავალისა, წარსულის ჩრდილზე აღსდგება, განგება მომავალისა! ქრისტიანთ კარზედ ებრძვიან სარკინოზთ ათასგზით მეტსა, ქორონიკონი მოსთვლიდა ორას ორმოცდაჩვიდმეტსა, ჟამ იყო უთანასწორო, არვინ უწყიდა თვის ბედსა, იბერთ ყოველი სულდგმული, სჯულში ჰპოვებდა იმედსა. ირანის შაჰსა განჯისთავს, მოუკრებიან ლაშქარი, ხელთა მახვილი უპყრია, ტანზედ უელავს აბჯარი, ბეჭთ ფარხმალ გადაგებულთა, სალესსა სწვერავს ხანჯალი, ყურანს ჰფიცავენ ბრძოლისთავს, ურიცხვი თათრებთა ჯარი. საიბერიოს, ქართველნი ტაძართ ამბობენ ლოცვასა, ზოგ - სტირის, ზოგიც - იცინის, ერთხმად ყვებიან ოხვრასა. როს ყმანი მიჩუმებულან, მუხათწყაროის გორასა, მათს წინ წარუდგა ხელმწიფე, სიტყვასა სთქმულობს მოყვასსა: ,,ქართველნო, აწცა იცოდეთ, არ გაიტეხოთ გულია, არ დაილაჩროთ მოყივან, მხედართ გმირული სულია, წინ აღვდგომია უკუნი, მტერი ათასწელ კრულია, მაგრამ იცოდეთ მოძმენო, ჩვენს მხარეს გაზაფხულია. ბევრჯერ წავიქეცთ, ბევრჯერა ბეჭში უკვრიათ ლახვარი, ბევრჯერაც გულზე გვფენია, ქვა - მიწა გადმონაყარი, ბევრჯერ გვიხილავს სამშობლო, გადაპოხ - გადანამწვარი, ბევრჯერ გვიხილავს მოძმენი, ნაჟლეტი - გადანაცარი. მაგრამ ბეჩავთა ძირძველი, დაჰვიწყებნიათ წესია, ბოროტს დაესო ლახვარი, როს ქვეყნად იშვა მესია, ღვთის წადილს ვერსით აღუსდგეს, მახვილი ცეცხლიკვესია, კაც ვერ გარდასთქვამს სიტყვასა, რაც უფალს დაუწესია!’’ კარი მეორე წინასთგზის ილტვის ხელმწიფე, უკან მოჰყვების ჯარია, აქა-იქ სპასპეტ მთავარნი, თავადიშვილთა გვარია. მარდად მიქრიან მხედარნი, ვერ დაეწევის ქარია, ცხენის ფლოქვთ ბანსა აძლევენ ყიჟინა ბუკ-ნაღარია. ქრისტეს მიმდევნი შეებნენ სარკინეთს მრევლად შობილთა, წმინდის ღვთისმშობლის მიწაზედ უსჯულოთ ხმალამოწვდილთა, მზე აბრიალებს ფარ-ხანჯალს, სალესით გამოჭდობილთა, ერთი მეორეს სთელავენ, თვისსა მოძმეთა სპობილთა. ნალთა და ფერხთა კაცისა ერთხმად შეიქმნეს გრიალი, ყიზილბაშ იბერიელთა ხმლებმა გაიღეს ზრიალი, ხან ხანჯალ დაიზრიალებს, ხან ფარებს გააქვთ ღრიალი, თვალს ატანილმა რისხვამა დააწყებინა ბრიალი. ყიზილბაშ მეტნი აღმოჩნდნენ, ვაჰმე ქართველთა ბრალია! საქრისტიანეთ მოდგმასა დაბნელებია თვალია! ჰგონიათ საიბერიომ თითქმის და სული დალია, მაგრამ ძველსამებრ აყივლდა ათასწლოვანი ქნარია! ერთი ათს ებრძვის, ათ - ასსა, დაბლაგვებულა ხანჯალი, შუბი - სპობილა, ფარ - დადნა, აალებულა აბჯარი, აღარ რჩენიათ თათრებსა აღარცა ღონი, არც - ჯანი, ფარცხისთავს ლურჯსა ზეცაზედ ღრუბელთ გაირთხა მარჯანი. ხეებს ფესვებში ჩაღვრიათ ყიზილბაშთ სისხლი ველადა, მზე აცხუნებდა, ლაღობდა, სხივებს აფრქვევდა მწველადა, უკუაქციეს თათრები, ქცეული ჭიაყელადა, ზოგი ქვად იქცა, ზოგი - ხედ, ზოგიც გარდიქცა გველადა. მიწა ბურუსად აიჭრა, თვალ ვერ გაარჩევს ცხოველსა, არწივად ქმნილი სვიმონი არ უშინდების ქორებსა, როს ხმალსა ქნევდა, მკვდართ სთელდა, არსით ტოვებდა ცოცხლებსა, წამსვე მზაკვარმა აჩრდილმა წინ ჩაუქროლა ყორნებსა. ხელმწიფემ თვალნი მიაპყრო მხედარს ბეჭებზე ბინდმოსხმულს, მიწიერს არა მოჰგვანდა, მით - ბოროტებას ხორცშესხმულს, მეფე ვერაფერს ჰხილავდა, როსღა ეკვროდა თვალ ბურუსს, მხოლოდღა ერთსა ლანდავდა - თავს მოელვარე ლალის ქუდს. „უსჯულოვ!’’ - გრგვინა ხელმწიფემ, ხელ გაიშვირა ლანდზედა, მცირედმა რაზმმა მიაპყრო თვალნი აჩრდილზედ შავზედა, მოფრთხა მხედარი, მალიმალ გეზი აიღო მთაზედა, თვისი მოძმენიც წაჰყოლა ლალის-ქუდიან თავზედა. უსჯულოთ რბიან, მეფე სდევს, თანა ჰყავს მცირე ლაშქარი, ვერვინ ეწევის ბედაურთ, ფლოქვებ გაიღეს ზანზარი, „რა იქნა იბერთ ხელმწიფე, ქართველთა მეფე სად არის?!“ ობლად დარჩენილ დიდ რაზმსა შიშისა ეცა თავზარი. აჩრდილი ტყეში შეიჭრა, მიილტვის ხეებ შორია, ხან კლდე დაფარავს, ხან ბუჩქი, ხან ეფარების გორია, ხან ფეხქვეშ მიწა ეშლების, ხან წინ დაუხვდეს მორია, თვის რაზმიც უკან მიჰყვების, მისთანა ტოლი - სწორია. ,,ვერსით წამიხვალთ თათარნო, ტყუვლად ღლით ბედაურებსა, თქვენც დაგეწევით, თქვენს რაზმსაც, მოგაყოლთ მეთაურებსა!“ ის იყო ამას ეძახდა ლომ-გული ლაჩარ- ტურებსა, როს მომაკვდავი პირუტყვის ყივილი ესმა ყურებსა. ხელმწიფის ცხენი გაერთხა მიწად ფერდ ისარნაკრავი, სულსა ჰღაფავდა უდღეო მზერა სიცოცხლე ნაკლავი, ქვე ჩამოვარდა ხელმწიფეც, თავზე გადასძვრა ჩაჩქანი, ჯარი დაიბნა, შეშინდა, ცუდი შეიქნა ამბავი. ბაგე გააპო აჩრდილმა, ოქროს უელავს კბილია, სახედ შეეტყო პირშავსა, იგემა საწადილია, თვალსა ბროლავდა უგვანო მცინარინ სახე ჭრილია, ფრთაწართმეულსა არწივსა გაუთამამდა ტილია. „არსით დასტოვოთ ქართველთა ბრძოლათ მოლაშქრე იბერი, არც კაცი ინდოთ, არც ცხენი, არცა რა სხვა სულიერი, მაღლით ცა შეძართ, დაბლით ზღვა, შეყარეთ ერი და ბერი, მხოლოდ ხელმწიფე არ მოკლათ, გაუკართ ორთავე ხელი!“ პირი იბრუნეს უსჯულოთ, შეხედეს, გაიხარია: წინ ხელმიფე ძევს უხანჯლო, უკნით მომფრთხალა ჯარია, ერთმანეთს გადაუძრახეს სიტყვა მუხთალი, ავია, ხელი წაივლეს ქარქაშსა, მსწრაფლ ამოიღეს ხმალია. თავზე დააცხრნენ იბერთა მცირე რაზმს ტივლად დარჩენილს, ცოდვით თვალები უელავს ხანჯალს უბეში ჩარჩენილს, ვით ყვავნი ლეშსა მისცვივდნენ მეფეს ფარ -აბჯარ წაწყმენდილს, გასჭირდა საქრისტიანეთს, კვლა სასოება წარკვეთილს. ავი დასთიეს ჟამთასვლა ქრისტეს მოძღვრების მიმდევთა, წინაპართ ძვალთა საცხონოდ უხვად პატივის მიმგებთა, დედის ღვთისმშობლის მიწაზედ მსმენელთა სიტყვათ მიმტევთა, უკნით უკანმყოფ დახოცეს, წინათ წაასწრეს წინმდევთა. ყოველ აკაფეს მხოლოდღა, ერთი დაუსხლტათ ხელითა, მოყმე ფეხმარდად ქცეული გარდაიხვეწა ველითა, მით უღრანს ტყეში შეიჭრა, გზა გაიკვალა ბნელითა, წამიერს კვდომას არჩია ყოფა ჟამითა ძნელითა. მეფე შეიპყრეს, ტანზედა შემოაცალეს აბჯარი, თვის ბედაურზედ შემოსვეს, დღე დაათიეს ავდარი, ბაგეთ თრთოლვითა გარდმოსთქვა, სიავე გულში ნაღვარი, სისხლამომდინარ იარად სულზე ნატყორცნი ლახვარი: ,,რაზედ არ გესმით ქართული, ნათქვამი ქარაგმულადა, თქვენ, სარკინელო თათრებო, პირშავიანნო მგლურადა, ქვესკნელით ამოწვერილნო, ედემს მპყრობელნო მტრულადა, სიტყვას გაგცემდით ისეთსა მახვილად გკვროდეთ ყურადა. სჯულთან ერთადა ღირსებაც, თურმე და არა გქონიან, ძირს დავრდომილის შეპყრობა, როს ვაჟკაცობა გგონიან, ბოროტთა ფეხის შემოდგმა, წმინდა მიწაზედ გდომიან, არც სდარდობთ ჩამომავალნი, რა ენით მოგიგონიან. სიკვდილსა თუცა მაღირსებთ, ერთსა საქმეს იქმთ სარგებსა, ოდეს შინისგზით დავბრუნდე, თვალ რით ვუსწორო ვაჟებსა? რითა ვსთქვა ძალ ვერ ვამეტე, ტყვედაც ჩავვარდი თათრებსა? დამარცხებული ვენახო, მით თანამოძმეთ ქართვლებსა? როს მოვკვდე მარცხით შეპყრობილს, ვერვინ მიხილავს მადლია, თათრებთ არ დამფალთ, ქართველთა მოეცით ჩემი ძვალია, მოძმემან დამფლან, მიგლოვონ, მათ გაისველონ თვალია, მით ბატონყმობის სჯულისა, მათ გაისწორონ ვალია. როს ცოცხლად ვერღა მიხილონ, წინ არ ვურცხვები თემსაო, იტყვიან - ვაჟკაც ყოფილა, თავი შეაკლა მტერსაო, მიწა თბილს კერად მეხსნების, ცვარად მაყრიან ცრემლსაო, ჩემსავე სულის ნათელსა, შეავედრებენ ღმერთსაო.“ ამას სთქმულობდა იბერთა მეფე გულდანაცარები, მკვდარ ძმათ უცქერდა ხელმწიფე, ლახვარ სულდანაკარები, გზაგზა გაგმირულთ ეყარა, ქართველთა ფარხმალ - აბჯრები, და ბედაური მიჰქროდა თვალზედ ბნელანაფარები. კარი მესამე ვით ზღვა ნაავდრევს ბორგავდეს, ხალხი მოილტვის, მოელავს, ხან მოთქვამს, ხანაც ჩურჩულებს, ხანაც სიშმაგით მოგელავს, მათსა ყრილობას ზედ დასცქერს, იბერთ ალამი მოღერავს, მაცნეს უცდიან საბრალნი, ქართ ბრძოლის სუნი მობერავს. არცრა მოამბემ აყოვნა, წარმოსდგა სახეღვრემილი, უსიტყვოდ აჩნდა პირსახეს, ურვა თვალთაგან ცვენილი, კრინტსა ვერ აძვრევინებდა ენა მახვილად ჭედილი, ხმაგანუთქმელად ჰკიოდა ტანჯვა სულთაგან სტვენილი. ის იყო პირი გააღო - თითქო და ზეცა დაბნელდა, თითქო ყოველი მდინარე კალაპოტს დაშრა, დანელდა, თითქო ავდრისთავს ლახვარი, ვენახის თავზე დაგელდა, თითქო ყოველი წმინდანი, ცამტვერად იქნა, დაჭლექდა: ,,სიტყვას გაგაცნობთ გულსაკლავს, ლაშქრის მოგითხრობთ ამბავსა, მით კელაპტარი დავუნთოთ, გარდაცვლილ მოძმეთ ამაგსა, არაფერი ვსთქვათ, ვაცადოთ, წელსა განვლილსა ათასსა, ჩამომავალნი განსჯიან, იქ ჩანატარებს ავ - კარგსა. ერთი თვალისკვრით თითქოდა თათარნი მეტნი ყოფილან, თითქო და ქართლის ველები შავის ძაძებით მოსილან. თითქო წყვდიადის კლანჭები საქრისტიანეთს წვდომილან, თითქო თათარნი ქართველთა საჟლეტ - სახოცად შობილან. მაგრამ გაღივდა ძველსამებრ ჟინი ძვალთაგან ჩვეული, კვლა დაამტკიცეს იბერთა ღირსება ღვთისგან რჩეული, არა რა შერჩათ უსჯულოთ, მარტოდენ სახე მღვრეული, აკაფეს, უკნით აბრუნეს, მტერი ზეცთაგან წყეული. ის იყო თითქმის ბოლომდის, ვამტკიცეთ ჩვენი შეძლება, კლდეთ საძირკველში ჩაჰღვრიათ მით გამარჯვების შეგრძნება, მუხლ ნადირ, თვალო არწივო, მგლისებრ ლაშქართა მშვენება, როს მოღალატემ ყოველსა ერთხმად მოუყო სვენება.’’ აქ გასწყდა სიტყვა მაცნისა, ყელსა ცრემლები მოჰდინა, ამბის მლოდინე დიაცთა გულთ მწუხარება მოჰფინა, მათს მწუხარებამ ბოროტსა სულთ სიხარული მოლხინა, ტევრი სიმწრითა ნაწალდი, სიბნელემ მოსრა, მოჰყინა. -„საქრისტიანეთს მიწაზედ, თათარნი იჭრებიანო! ვაჰ კახო, თუშ - ფშავ - ხევსურო, მედროშევ იმერიანო! ვენახო, ყანავ ქართლისა, ქარაგმავ ივერიანო, ქნარო, ტკბილ სიტყვად ნათქვამო, დალოცვილ სიმებიანო!’’ თავს დასტყდომიათ ქართველთა, ჟამ ავ-ბედითი ტანჯვისა, სირცხვილით თავნი დახარეს, მით მთა - ველებმა განჯისა, კლდენი სტირიან თვის ძეთა, ნაშობთა თვისვე კალთისა, დედათ ცრემლებზე ამოსულთ, ტყეთა იების ქარგვისა. ბნელს მყოობადის ლოდინში, ყიჟინა შთანთქა წყვდიადმა, მაღლით მწვერვალნი დააზრო, დარდიან ნისლმა ზვიადმა, მათს მწუხარებას დასტირა, ცამა ზეყოფით ციაგმა, ფარ-ხმალ დაყარა სამშობლომ, უწინ ძლიერმა, დიადმა. რაზედ სდუმხარ ზეციერო, რად არ იღებ სიტყვას ზენავ, რად მოუსპე ყოვლის გული, საბრალო ქალთ ცრემლთა დენავ, რა სიტყვითამც ანუგეშებ, შვილმკვდარ დიაცს კაცთა ენავ, მით რაოდენს გარდაიტან, დატანჯულო სულთა თმენავ! შავს ძაძებს მიღმა მარხულო, ვინ რით გიწამლოს ურვაო? ვინ განგიქარვოს ლოცვითა, სვებედის წყევლა -კრულვაო? ვინ გესალბუნოს მალამოდ, გულთ განგაშოროს წყლულვაო? ვინღა შეგიშროს კალთაზედ, უხვად ცრემლების პკურვაო? ვინ რას გაგიგებს განგებავ, რადა ხარ შეუცნობელი? ვინ უწყის რამდენს აჩნიე, ჭრილობა შეუხორცნელი? ხან კარგს ჩაიდენ, არასგზით არ დაგელევის მლოცველი, ხანაც თვითონ ხარ თავადა, თავ უბედობის მტყორცნელი! მიწებრს რად ებრძვი ზენაო, რად მოჰკალ გული ლმობილი, განა რა სძალუძს კაცია, წამის ტყვექმნილად შობილი, რად ებრძვი, დაიარების თვალზედ ცრემლ-არ შეშრობილი, სახიერია საბრალი, არასრულყოფით ყოფილი. მის ძალი შენსა შეძლებას, რით გაუტოლდეს მაღალო, შენ, მქმნელო ყოვლის მადლისავ, სრულყოფავ ზენით ნათალო, ბნელეთს ნათელო თვალისავ, სიტყვავ მარადჟამ მართალო, ბოროტთ საცელად ლესილო, შენ მოელვარე ნამგალო? მაგრამ შენა ხარ მარტოდენ, უბრძნესთა ბრძენთა ბრძენია, ავიც და კარგიც ვლენილი, შენგან კაცთათვის ძღვენია, არ-განსაკითხვის განკითხვა, ხორციელების სენია, შენ უწყი რა არ მოვლინდეს, მით რა არს მოსავლენია. კარი მეოთხე ცოცხლად რჩენილთა ერთ დღესა, უცხო ამბავი სწევიათ: ველად დაჭრილთა მოლაშქრეთ, ლაზარეთს კაცი სწვევიათ, ამბის საკითხად მოსული, ქართველთგან აურჩევიათ, მსგავსი რამ მათსა გონებას, არცრა ოდესმე სჩვევიათ. მძიმე ნაბიჯებს ჰყოლოდა, მოსილი ახალუხითა, კაცი პირქუშად მზირალი ტანისამოსით რუხითა. კრინტსა ვერ ძრავდა ვერავინ, მით მზერა-სტყორცნით ჩუმითა, ვერვინ იღებდა სიტყვასა, სანამ არ ესმათ ყურითა: ,,სიტყვამ გასჭექა შავურმა, ჟამთ შესჩენია სიავე, ქრისტიანთ ხმალი დაბლაგვდა, განქარწყლდა ყოვლი სიამე, ქართლში თვის რაზმი ყოლიათ, უპყრიათ ყოვლი სიმაგრე, პირშავიანთა ტურებთა, წარწყმინდეს ყოვლი სიკარგე. თქვენი ვალია მარტოდენ სიტყვა მიამბოთ წრფელია, რამა გვკრა ბეჭში ლახვარი, დღე გაგვითენა მწველია? ქრისტიანთ სისხლით განჯისთავს, რაღამ შეღება ველია? სარკინეთს ხმალი რად გახდა, იბერთ ხანჯალზე მჭრელია?’’ სიტყვა ნაავდრევს ამბობდა, მარტოდენ თვალი - თვალამდის, მათს მდუმარებამ დასჭვივა მაღლით ზენითა კარამდის, მაგრამ დუმილი სიტყვასა, გარდაიტანდა სადამდის? ენასა არვინ იდგამდა, ერთი იტყოდა მანამდის: ,,გონს გავივლეთ თითქოსაცა, ჩვენღა მივსწვდით გრაალსაო, თითქო ჩვენმა მახვილურმა სჯობნა თათრებთ ხანჯალსაო, თითქო ათმა ჩვენთაგანმა, გადავწონეთ ათასსაო, თითქო მარტოდ მივყვებოდით, პირველობის ლამპარსაო. მაგრამ ბედმა წამის-წამად, მუხთალი ქნა ამბავია: შორეთის გზით მომავალი, მტრის დავლანდეთ ლაშქარია, როს ხელმწიფემ თვალ წაასწრო, მოიმარჯვა ფარ- ხმალია, მცირე რაზმი თან წაჰყოლა, უკან გვსტოვა მთავარია. ვერცრა ვერვინ წავეწიეთ, გაშლილ ველად ქარიშხალსა, რაზმმა ტყისკენ შეაჭენა, მიეფარა მეფე თვალსა, შევრჩით ობლად, უპატრონოდ, ფრთა წაერთვა ცხენსა მალსა, არავინ ვსთქვით ,თუცა გული, ყველასაცა გრძნობდა ავსა. უცაბედად შემოუჩნდა, ყურძნის მტევანს მკბენარია, თავს დაგვაცხრა უსჯულოთა მთელი ლაშქარ - მხედარია, კლდე - ცამტვერდა, მხეცი - დაფრთხა, ქვესკნელთ ჩაძვრა მცენარია, არსით გვტოვეს სულიერი, ქრისტეს სჯულს მიმდევარია. მეტს არას ვუწყი ვფიცავარ, წრფელად წრფელისა გულადა, გამკვირვებია გადავრჩი, ღვთის ნება - სასწაულადა, ერთსა უფალსა ვმადლობდეთ, სხვასა არაოდენ ტყუვლადა, ვილოცებ, პირჯვარს გადვიწერ, მის მადლის საწყაულადა.’’ -,,მეც იგივესა ვიტყოდე, ვფიცავ ცოლსა და შვილსაო, ჩემს გამზრდელ კერას ვფიცავარ, აკვანს პაპისა თლილსაო, სიტყვას ვფიცულობ პირველსა, დედის კალთასა თბილსაო, ყოველს ვფიცულობ ერთადა, ძვირფასს მიწიერს ქმნილსაო!’’ -,,მეც გულისწრფელად ვფიცავარ, არა რას ვმალავ გონითა, სხვას არ ვუწყოდე არაფერს, ყოველს მახვილად - ცოდნითა,’’ ხან რას ჰფიცავდნენ, ხან რასა, სიტყვას ამბობდნენ ოხვრითა, მეტს ვერას მოიგონებდნენ, თავსა მართლობდნენ ცოდვითა. -,,ფიცი - ვაება ყოვლისა, ვგონებდე საკმარისია! სიტყვის გოდებით მტკიცება, განა რა საკადრისია? კაცსა არ უნდა დასჭირდეს, ფიცილი სამართლისია, ვერვის ცრემლებმა დაახშოს, წყვდიადი სამარისია!’’ ის იყო რისხვას აფრქვევდა, თითქოს შეინგრა კარია, ზღურბლზე წარმოსდგა უცნობი, მოყმე კლდის ვეფხვის დარია, შმაგი პირსახით მომზირალს ქოჩორს უწეწავს ქარია, მოვიდა, წამსვე დაჩუმდა, ლაზარეთს მთელი ჯარია: ,,იგი ვარ ვისაც დაეძებთ, ყოვლის მალულის მცოდნელი, ყოველს დაფარულს გიამბობთ, გარდაცვლილთ სულის მცხონელი, დანარჩენთ თავი ანებეთ, ნუ დაგელევით მლოცველი, მართალი კაცის ძაგება, საუკუნო არს მცოდველი! ვგონებ შეიტყვეთ ყოველი, ბრძოლის ველთ გადაქარგვასა, მაგრამ, არ იცით რა მოყვა, ხელმწიფის გადაკარგვასა, მეფის უმცირეს ლაშქრიდან, მხოლოდ გადვურჩი კაფვასა, მოვსულვარ სიტყვა გიამბოთ, მოვაშთო ამბის მალვასა: წინ ილტვიან სარკინოზნი, უკან ჰყვება მეფის რაზმი, არვინ უწყის საით მივა, ცხენი ჭრელად ანაკაზმი, ბობოქრობს და წყვდიადს ბადებს სული რისხვით ანატანი, ვერა გრძნობდა ჟამს მოსავლენს გული მწველად ანაკაფი. თითქოს ხელად წავეწიეთ, როს ვემდურეთ სიტყვა - ბედსა, გაღმით ლახვარ - განატყორცნი, ფერდში მოხვდა მეფის ცხენსა, ავბედითად ნაავდრევი მოეფინა ნათელ დღესა, ჩაქრა ბრძოლის კელაპტარი, ვიმედობდით მარტოდ ღმერთსა. არა შევრჩით სულიერი, ვის კისერსაც შვენდა ჯვარი, ქვესკნელს პირი დაუღია, ჩაირაზა ზეცის კარი, დაგვხოცეს და ამოგვწყვიტეს, ქართლის მეფედ მთელი ჯარი, მარტოდ ბედმა არ გამწირა, ტყით მოვლიე მთა და ბარი. ამ სიტყვის თქვენზე გაცემა, ვიგონე, საზრუნავია, ქვეყნად დაღვინდეს სოფელი, მაღლით ზღვა - სამდურავია, შავ ლოდს განაშორს სასულეს, ამბავი ნაუბნარია, ვეცადე სიტყვით მეწამლა, საგულეს სამდუღრავია’’ სიტყვამ ნათქვამმა თითქო და, რკინის ჭიშკარი მოაშთო, თითქო თვალთაგან ნაღვარი, ცრემლი წვეთისად მოაშრო, კავკასიონის მყინვარი, ტკბილს ძვირფას ღვინით მოათრო, მაგრამ ქართველთა თავადთა, სხვა თავსატეხი მოართო. კარი მეხუთე უღმერთობით დავრდომილი, სიო აკრთობს ქართლის ველებს, მთიდან სხივებ ალაკრული, ღელე მოსთქვამს დედათ ცრემლებს, მეჩეთს ჭრელი ჩუქურთმები დასჩნევიათ ტაძრის კედლებს, კლდის ქორბუდათ ქვეყანაზე, ბინა უდევთ შხამად გველებს. მზე აცხუნებს, გზად კი თითქოს მზის სხივები მიწას სცდება, და უმზეო მიწისქვეშეთს სასოება სტირს და კვდება, ღვთის ნაბოძებ მიწა-წყალზე ყველა საღმრთო ვალი ქრება, მაგრამ თათრებთ გამარჯვების, ლხინი ზეცის კარედს სწვდება აგერ - გამოჩნდა ვერაგი, ირანელთ ღმერთის სწორია, არწივთ მამულზე მფრინავი, ზეცათ მგესლავი ქორია, წმინდის წყაროზედ მოსახლე, გველთ მობინადრე შმორია, გვერდიგვერდ თითქოს მოჰყვება, კაცის სახება ორია: მარჯვენით - მისი სპასპეტი, თვალ მარგალიტით ჭრელითა, თავზე წითელი თავშალით, ტანზე მახვილით მჭრელითა, თვის ბედაურით მქროლვარე, უკან რაზმითა მთელითა, თათრებთ სარკინოზთ მოსჯულე, ბოროტს ნათალი ხელითა. მარცხენით - კაცი უცნობი, ქართველს მომგვანო სახისა, ან სვანი, ანდაც მეგრელი, ან მონაგარი კახისა. გულს მარგალიტი შვენოდა, ძღვენი ირანის შახისა, ლალისფერ ქუდზე შეიცნეს, კაცი დამგები მახისა, მზერა უსწორა ქართველთა, პირზე ღიმილი ერია - სახედ შეეტყო მომაკვდავ, ჭლექად ნისლიან ფერია, შედრკა მხედარი, მალიმალ ბედაურს დაჰკრა დეზია, შორეთს დაიდო სავალი, მთისკენ აიღო გეზია. წამისად მოსწყდა მხედარი, უკან მისდია გაქცეულს, ცხენი კვალდაკვალ მიჰყვება, ბედაურს ქარიშხლად ქცეულს, ერთსა ბილიკსა გაუდგნენ, გზა ნგრეულს, ლოდებდაქცეულს, მალიმალ ყვება კაცს ორპირს, სინდის სინანულ წაქცეულს. აღმართს ჰყვება ბედაური, პირი მოსჩანს უკვე კლდისა, უკან - ზვირთებ ალაკრული, ურვა ისმის მწარე წყლისა, მის წინ ველი გადაშლილა, ქართლს ყანობი ძვირფას თვლისა, გაქვავდა და ვერსით აღწევს, ძმისთვის მთხრელი სამარისა. დგას, დამფრთხალი თვალს აცეცებს, ცქერით ეძებს გამოსავალს, ზურგით ხევი დაუყვება, ვერა ჰპოვებს გზა-მოსავალს, წინ მდევარი ჩაურაზავს, ბილიკს მაღლით ამოსავალს, არ უწყოდა - მოიმკიდა, თვის ნათესისა მოსავალს. შეხედა და წამსვე სცნობდა, ქართველ თავადს ერთს საჩინოს, მხედარს გულით გაუტეხელს და მოლაშქრეს თვალსაჩინოს, არღა უწყის, ვერა გონებს თვის სიცოცხლე სად არჩინოს, ვეღარ ჰხედავს გზას გასაქცევს, მის თავ ბედისა სარჩინოს. ’’-მაინც შეგიპყარ უღმერთოვ, ორგულო სიტყვა მზაკვარო, მტერთ მიწის ამყვავებელო, ავ დღეთ ზღვისსამებრ ნაღვარო, გამარჯვების ჟამს უეცრად, ბეჭში ნაკრავო ლახვარო, აწ ჟამია ლეში შენი, თევზთა სარჩოდ მოახმარო! შენს ხელითა ანატირებს, თვალსა რა დალევს წყლიანსა? მიწა-წყალს დაბეჩავებულს, ქედსა დაქცეულ მთიანსა? მომგლოვიარე დედებსა, მოძმეთ სამარეს ჯვრიანსა? ქნარსა ტკბილსამებრ მღერალსა, ფრთაწართმეულსა ხმიანსა? '' ,,-ნუ მომკლავ, მარტოდ ითხოვე, ყოველს მოგართმევ სინითა! თვალ-მარგალიტსა ულევსა, მიუწვდენელსა ჩინითა, ზღვა სამკაულსა, ოქროსა, ლალსა ნაგებსა მძივითა, მითხარი, ხელი დაადევ, წამსვე მოგაზღვევ ბინითა! არა რას დავეშურები, მამულს დაგითმობ ქართლშია, მიწებსა, სახნავ - სათესსა, ცხვარსა ყაზბეგის მთაშია, ჩემს სასახლესაც შენ მოგცემ, აგერ რომ მიდგას ბარშია, ყოველს მოლაშქრეს გიბოძებ, ჩემს კარ - მიდამოს ჯარშია! '' ,,- ღვთისგან ქვამიწას შევირგებ, ბოროტთ განვდევნი ოქროსა, ავით ნაბოძებს დიდებას ვარჩევ კეთილის მომცროსა, ათასს პირფერსა მოძმესა, ას ათასს ვარჩევ მომტროსა, პარვით ნაგემსა ჩიტის რძეს, ვარჩევ ერთს ლუკმას მომწროსა! მაგრამ, რად გიხსნი ამ სიტყვას, შენთვის რა გასაგებია, უღირსისაგან ღირსების, პასუხი რა საგებია, ქვეყნად რცხვენილხარ, სამოთხის დაჰკარგე გასაღებია, აწ რაღად გიღირს სიცოცხლე, შენთვისღა რა სარგებია!,, ესა თქვა და გამოსჭედა, სულის ხატი მან გმირული, მოღალატეს ხელი ჰკრა და მიწათ დასცა განგმირული, აქ დასრულდა მისი ბედი, დასამარდა ავი გული, ბნელს უფსკრულში გადაეშვა, განუტევა წყვდიადს სული. მზე აცხუნებს, გზად კი თითქოს მზის სხივები მიწას სცდება, და უმზეო მიწისქვეშეთს სასოება სტირს და კვდება, ღვთის ნაბოძებ მიწა-წყალზე ყველა საღმრთო ვალი ქრება, მაგრამ ამ დროს ბნელში ლამპრად კვლავ იმედი იბადება! რა მან შობა წყვდიად ბნელეთს კვლავ სიცოცხლის ნაპერწკალი, მან მომადლა ნათლი უღმრთოს და უდაბნოს ღვარად წყალი, უსმენოთა სმენა მისცა, აუხილა ბრმებსა თვალი, და აღანთო ჩამქრალ კერას მოელვარე ნაკვერჩხალი! რაოდენს მალავ მთვარეო, რაზედ არ იტყვი სიტყვასა, ნეტავი ჩამოჰყვებოდე, ჩქამს ანგელოზის ფრთისასა, კაცთა თქმა ზენით აგქონდეს, გვეტყოდე სიტყვას ცისასა, მადლით გვიცქერდნენ მნათობნი, წვიმად ამბობდე რისხვასა. რაოდენს მალავ მთვარეო, ნაღველსა გულისთქმისასა, მიწად წყვდიადის მმუსვრელსა, მაღლით სარკესა ღვთისასა, ველად სხივ - ვერცხლის მქსოველსა, შარავანდედსა კლდისასა, თამარის მანდილს გამსგავსე, თავსაბურავსა თმისასა. მარიამ თუთბერიძე, 14 წლის (2020 წლის გამოცემა.)
შეგიძლიათ გააზიაროთ მასალა, თუ მიუთითებთ ავტორს.
0 კომენტარი