რამდენი ჩვენგან წასული კაცის ..
მსახიობ გიორგი შავგულიძის ხსოვნას რამდენი ჩვენგან წასული კაცის ვერ გადავიხდით ვერასდროს ამაგს, მაგრამ ის ერთი სხვა იყო მაინც _ კაცი, რომელიც დააკლდა ქალაქს. ჩვენ მას შორიდან ვიცნობდით მხოლოდ, ვნატრობდით მასთან ქუჩაში გავლას, მან კი გულები დაგვწყვიტა ბოლოს _ კაცმა, რომელიც დააკლდა ქალაქს. მისი დაკარგვის მწარეა განცდა (ვერ ამოვავსებთ ცარიელ ალაგს), რადგან ვერც ერთი ვერ მივალთ მასთან _ კაცთან, რომელიც დააკლდა ქალაქს. და ეხლა, როცა სუფრაზე, სადმე, თვალს მოვკრავთ ღიმილს _ ნაცნობს და ალალს, წარმოგვიდგება ძვირფასი სახე კაცის, რომელიც დააკლდა ქალაქს... და თითქოს ვითვლით _ ისევ და ისევ გულში დაგროვილ სიკეთის მარაგს და ღმერთს ვთხოვთ: ღმერთო, გვაცხოვრე ისე, რომ ჩვენც ოდესმე დავაკლდეთ ქალაქს!
შეგიძლიათ გააზიაროთ მასალა, თუ მიუთითებთ ავტორს.
3 კომენტარი
ლექსში არ გვხვდება არც ერთი ახალი, ორიგინალური სახე ან პოეტური მიგნება. ავტორი ოპერირებს ათასჯერ გამოყენებული, „გაცვეთილი“ ფრაზებითა და კლიშეებით:
„ვერ გადავიხდით ვერასდროს ამაგს“
„მწარეა განცდა“ / „ცარიელი ალაგი“
„ღიმილი ნაცნობი და ალალი“
„სიკეთის მარაგი“
ეს არის ენა, რომელსაც პოეზიაში მხატვრული ღირებულება აღარ აქვს, რადგან ყოველდღიური სადღეგრძელოსა თუ სამძიმრის ტექსტის დონეზეა დაყვანილი.
ტექსტის სტრუქტურა და განწყობა ზუსტად იმეორებს ქართული სუფრის სადღეგრძელოს ფორმულას:
გარდაცვლილი ადამიანის განდიდება („ის ერთი სხვა იყო მაინც“);
კოლექტიური გლოვა („ვნატრობდით მასთან ქუჩაში გავლას“);
სუფრაზე შესასმელი სადღეგრძელო და მორალური დარიგება („ღმერთო, გვაცხოვრე ისე, რომ ჩვენც ოდესმე დავაკლდეთ ქალაქს“).
პოეზია აქ იცვლება მორალიზატორობითა და ტრაფარეტული სენტიმენტალიზმით, რომელიც მკითხველში იწვევს არა ღრმა ემოციურ განცდას, არამედ „ემოციურ შანტაჟს“ — ტექსტი გაიძულებს შეიგრძნო სევდა არა პოეტური ძალის, არამედ თემის სიმძიმის გამო.
ეს ლექსი არის პოეტური პოპულიზმი — სადაც შინაარსის სენტიმენტალურობამ სრულიად მოკლა ფორმა.
ეს არის ტექსტი, რომელიც შეიძლება შესანიშნავად ჟღერდეს მეგობრების წრეში ჭიქა ღვინით ხელში, მაგრამ როდესაც მას შევხედავთ როგორც ლიტერატურულ ნაწარმოებს, ის არის სრულიად შაბლონური, ბანალური და მხატვრულად ღარიბი.
ავტორმა ამ ტიპის კრიტიკას ბევრად ადრე, თავადვე გასცა ამომწურავი და გენიალური პასუხი:
"მე ვწერ უბრალო, გაცვეთილ სიტყვებს
(მათ ვანაცვალე ჩემი ლექსები!), _
მე ამ სიტყვებში ჩემ ნათელ სიყრმეს,
ჩემ ტკბილ ბავშვობას ვეალერსები.
განა არ მესმის სიახლის ყადრი?
(სახელისათვის მეც მიომია!)
და მაინც ძველი "დარდი" და "ვარდი"
ყველაზე კარგი რითმა მგონია.
ბანალობაა? თუ გულის სითბო
და ის ბავშვური მიამიტობა,
რომელიც უფრო აცოცხლებს სტრიქონს,
ვიდრე რითმები ან ურითმობა?!
ბანალობაა? ვიყოთ მართლები
(ვის რად სჭირდება დამალობანა),
ბოლოს და ბოლოს სუყველაფერი,
რაც ძვირფასია _ ბანალობაა!
ბანალურია დედის ალერსი
და საქართველოს ძველი დიდება
და ის ნათელი, ქალის თვალებში
ჩვენს დანახვაზე რომ გაბრწყინდება,
ისიც ძველია, როგორც ნახმარი
სიტყვა, გამოთქმა... თუნდაც წერტილი!
და პოეზიაც _ მუდამ ახალი, _
ბანალურია და გაცვეთილი.
როგორც ცხოვრების მოკლე ღამეში
წამით დათრობა, თავდავიწყება...
როგორც ჩემს მიერ ახლა, ამ ლექსში,
ახირებული აზრის მტკიცება!"
პოეზია არის ძიება, ენობრივი ლაბორატორია, სირთულე და ინტელექტუალური ძალისხმევა. თუ ყველაფერი, რაც მარტივი და გულახდილია, ავტომატურად პოეზიაა, მაშინ ნებისმიერი გულწრფელი სამძიმრის წერილი, სუფრის თამადის ტუჩიდან ჩამოვარდნილი ფრაზა ან დღიურში ჩაწერილი ტკივილი პოეზიად უნდა ვაღიაროთ.
ეს მიდგომა პოეზიას აცლის მის უმთავრეს ფუნქციას — აზროვნებისა და აღქმის გაფართოებას — და მას უბრალო, სწრაფად სათქმელ, სენტიმენტალურ მედიკამენტად („ემოციურ შანტაჟად“) აქცევს, რომელიც ადამიანს ცრემლს ადვილად სთხოვს, მაგრამ გონებას არაფერს უტოვებს.