უკანასკნელი მწუხრი ლექსის მხატვრული გააზრება

ლექსი „უკანასკნელი მწუხრი“ ადამიანის არსებობის ერთ-ერთ ყველაზე მტკივნეულ და გარდაუვალ განცდას — დროის შეუქცევადობას, სიბერის მოახლოებასა და მარტოობის ფილოსოფიურ სიმძიმეს ეძღვნება. ეს არის შინაგანი მონოლოგი, რომელშიც შემოდგომის პირქუში პეიზაჟი ადამიანის სულის მდგომარეობის მხატვრულ ანარეკლად იქცევა.

ლექსის პირველი სტრიქონიდანვე მკითხველი შემოდგომის გაძარცვულ სამყაროში ხვდება:

*„შემოდგომის გაძარცვული ტყეები, ირგვლივ ბნელი, მომქანცველი სევდა,“*

გაძარცვული ტყეები მხოლოდ ბუნების სეზონურ სახეს არ გამოხატავს. ეს არის სიცოცხლისგან დაცლილი სივრცე, სადაც ფოთოლცვენა განვლილი წლებისა და დაკარგული შესაძლებლობების სიმბოლოდ გვევლინება. ეპითეტი „გაძარცვული“ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: მასში იგრძნობა არა მხოლოდ დანაკარგი, არამედ რაღაცის ძალადობრივი წართმევის განცდაც. თითქოს დრომ სიცოცხლეს თავისი ფერები, სიხარული და იმედები წაართვა.

მომდევნო სტრიქონებში პოეტური ლირიკული გმირი საკუთარ განვლილ გზას გვიზიარებს:

*„წლების ქარებს მწუხარებით, ვედრებით, მივყევი და ვერსად ვპოვე შვება,“*

„წლების ქარები“ დროის დინების ორიგინალური მეტაფორული სახეა. ქარი აქ მხოლოდ ბუნებრივი მოვლენა არ არის — იგი წლების დაუნდობელ მოძრაობას განასახიერებს. ლირიკული გმირი ამ ქარებს მიჰყვება, თითქოს ცდილობს, დროის წინააღმდეგობას შეეგუოს, თუმცა ვერსად პოულობს ნანატრ შვებას. სიტყვები „მწუხარებით, ვედრებით“ მის შინაგან მდგომარეობას კიდევ უფრო ამძაფრებს. ვედრება აქ სასოწარკვეთილი ადამიანის უკანასკნელი სულიერი თავშესაფარია.

განსაკუთრებული მხატვრული დატვირთვა აქვს ვერხვების სახეს:

*„ნისლში რისხვით შემოსილი ვერხვები, სიმწრით სიკვდილს უმღერიან ველად,“*

ეს სტრიქონები ლექსის ყველაზე დრამატულ ეპიზოდს ქმნის. ვერხვები გაპიროვნების საშუალებით ადამიანურ თვისებებს იძენენ. ისინი თითქოს ცოცხალი არსებები არიან, რომელთაც სამყაროს მიმართ დაგროვილი რისხვა და ტკივილი დაუფლებიათ. „ნისლში რისხვით შემოსილი“ ვერხვების სახე გოთიკურ ატმოსფეროს ქმნის — ნისლი იდუმალების, გაურკვევლობისა და სიკვდილის სიახლოვის სიმბოლოა.

განსაკუთრებით შთამბეჭდავია სიტყვათა შეხამება — „სიკვდილს უმღერიან“. აქ სიმღერა, რომელიც ჩვეულებრივ სიცოცხლესა და სიხარულთან ასოცირდება, სიკვდილის თანამგზავრად იქცევა. ეს კონტრასტი ლექსის ტრაგიკულ განწყობას კიდევ უფრო აძლიერებს.

ფინალური სტრიქონები კი ნაწარმოების მთავარ სათქმელს აყალიბებს:

*„მე კი უფრო უშფოთველი ვბერდები, არავისგან არ მოველი შველას.“*

აქ ჩნდება მნიშვნელოვანი შინაგანი წინააღმდეგობა: გარესამყაროში მძვინვარებს რისხვა, ვერხვები სიკვდილს უმღერიან, ბუნება მწუხარებით არის მოცული, ლირიკული გმირი კი ამ ყველაფრის ფონზე უფრო უშფოთველი ხდება. ეს სიმშვიდე ბედნიერება არ არის. იგი ხანგრძლივი ტკივილის შემდეგ მოპოვებული სულიერი შეგუებაა, ერთგვარი ღირსეული დუმილი გარდაუვალობის წინაშე.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბოლო სტრიქონი — „არავისგან არ მოველი შველას“. აქ მარტოობა უკვე არა მხოლოდ მდგომარეობა, არამედ ცხოვრებისეული გადაწყვეტილებაა. ლირიკული გმირი აღარ ელის გარედან მოსულ ხსნას. იგი თითქოს საკუთარ ბედისწერას პირისპირ ხვდება.

ბგერწერა და მუსიკალურობა

ლექსის მუსიკალურობას ქმნის ხმოვნებისა და თანხმოვნების მონაცვლეობა, განსაკუთრებით კი სონორული ბგერების — „რ“, „ლ“, „მ“, „ნ“ — სიჭარბე. ისინი ტექსტს ნელ, მდორე, ოდნავ გოდებისმაგვარ ჟღერადობას ანიჭებენ.

მაგალითად, „ნისლში რისხვით შემოსილი ვერხვები“ — აქ „ს“, „რ“, „შ“ ბგერების თავმოყრა ქმნის მკაცრ, შრიალისა და ქარის ხმასთან მიახლოებულ ეფექტს. ხოლო „მივყევი და ვერსად ვპოვე შვება“ შედარებით რბილი ბგერითი დინებით გამოირჩევა და დაღლილ, უიმედო განცდას გადმოსცემს.

რითმული წყობა და სტრიქონების თანაბარი სვლა ტექსტს სიმღერისებურ, თუმცა სევდიან ინტონაციას ანიჭებს. ლექსი თითქოს ნელა მიედინება, ისევე როგორც შემოდგომის ქარი გაძარცვულ ტყეში.

დასკვნა

„უკანასკნელი მწუხრი“ მხოლოდ სიბერეზე დაწერილი ლექსი არ არის. იგი ადამიანის შინაგანი მოგზაურობაა დროის, დანაკარგის, მარტოობისა და გარდაუვალი დასასრულის სამყაროში. შემოდგომა აქ სიცოცხლის უკანასკნელი სეზონია, ნისლი — გაურკვეველი მომავლის საბურველი, ვერხვები კი ადამიანის ტკივილის ბუნებრივი თანამონაწილენი.

ლექსის ყველაზე მნიშვნელოვანი მხატვრული ღირსება ის არის, რომ იგი სასოწარკვეთილებას ხმამაღალი პროტესტით არ გამოხატავს. პირიქით, მის ფინალში ჩნდება უჩვეულო სიმშვიდე — ადამიანის ღირსება, რომელიც აღარ ეძებს გადარჩენის გარანტიას და საკუთარ ბედისწერას ჩუმად, უშფოთველად ეგებება.

ეს არის სიცოცხლის შემოდგომის გოდება, რომელშიც ტკივილმა საბოლოოდ დუმილის ენა შეიძინა.