მწუხრის აღსარება *ლექსის მხატვრული გააზრება*

# მწუხრის აღსარება
*ლექსის მხატვრული გააზრება*

ლექსი „მწუხრის აღსარება“ წარსულის მტკივნეული გამოძახილისა და დროის შეუქცევადი დინების პოეტური განცდაა. იგი მოგონებათა იმ უხილავ სამყაროს გვიხსნის, სადაც განვლილი წლები მხოლოდ მეხსიერებაში შემორჩენილი სურათები კი არა, კვლავაც მწველი, ცოცხალი განცდებია. ლირიკული გმირის შინაგანი სამყარო წარსულისა და აწმყოს გადაკვეთაზეა მოქცეული, სადაც მოგონებები ქარის მსგავსად ბრუნდებიან, სულში იჭრებიან და ძველ იარებს ხელახლა აღვიძებენ.

პირველივე სტრიქონში — „იმ ძველი წლების მწველი ნათება“ — ავტორი ქმნის წინააღმდეგობრივ მხატვრულ სახეს. ნათება, რომელიც ჩვეულებრივ სითბოსთან, იმედსა და სიცოცხლესთან ასოცირდება, აქ მწველ ძალად გვევლინება. ეს უკვე დაკარგული დროის პარადოქსული ბუნებაა: ის, რაც ოდესღაც ძვირფასი იყო, გახსენებისას ტკივილის წყაროდ იქცევა. წარსული არ გამქრალა, იგი მეხსიერების სიღრმეში განაგრძობს არსებობას და თავისი სიმძაფრით კვლავ მოქმედებს ადამიანის სულზე.

„ნამეხარ დღეთა ზმანება მძაფრი“ ლექსის ერთ-ერთი გამორჩეული მხატვრული სახეა. ნამეხარი დღეების მეტაფორა განვლილი ცხოვრების დრამატულობას, შინაგან ნგრევასა და ბედისწერისგან დატოვებულ კვალს გამოხატავს. ამ სახეს მოსდევს მოგონებათა ქარივით შემოჭრის შთამბეჭდავი სურათი: „მოდის დარდებად, მოიხლართება, / როგორც აშარი თავნება ქარი“. ქარის სახე აქ მხოლოდ ბუნების მოვლენა არ არის — იგი დაუმორჩილებელი მეხსიერების სიმბოლოდ იქცევა. მოგონებები არ ემორჩილებიან ადამიანის ნებას; ისინი მოდიან, იხლართებიან და სულის სიმშვიდეს არღვევენ.

მომდევნო სტრიქონებში სევდა თანდათან მძაფრდება. „ფითრდება მზე და ვარამი შავი“ — ეს კონტრასტული სახე ლექსის ემოციურ გარდატეხას ქმნის. მზე, როგორც სიცოცხლისა და ნათლის სიმბოლო, ფერს კარგავს, ხოლო მის ადგილს შავი ვარამი იკავებს. ბუნების სურათი ლირიკული გმირის შინაგანი მდგომარეობის ანარეკლად გვევლინება. გარესამყარო და ადამიანის სული ერთ მთლიან ემოციურ სივრცედ ერთიანდება.

ფინალური სტრიქონები განსაკუთრებული მხატვრული დატვირთვით გამოირჩევა:

„ქარიანს სულზე ამდის ალებად,
როგორც ნახანძრალ მთაწმინდას კვამლი.“

აქ ლირიკული გმირის სული ნახანძრალ სივრცეს ემსგავსება. ხანძარი თითქოს უკვე ჩავლილია, მაგრამ მისი კვამლი ჯერ კიდევ ამოდის. ეს მეტაფორა წარსულის ტკივილის ხანგრძლივობასა და განუწყვეტელ კვალზე მიგვანიშნებს. განსაკუთრებით შთამბეჭდავია მთაწმინდის მხატვრული სახე, რომელიც პეიზაჟს კონკრეტულ, ნაცნობ და ამავე დროს სიმბოლურ განზომილებას ანიჭებს. ნახანძრალი მთაწმინდა თითქოს ადამიანის შინაგანი სამყაროს პეიზაჟად გარდაიქმნება — ადგილი, სადაც ცეცხლი ჩაქრა, მაგრამ მისი კვამლი ჯერ კიდევ ცას ეძებს.

ლექსის კომპოზიცია ემოციური აღმავლობის პრინციპზეა აგებული: იგი იწყება წარსულის ნათების გახსენებით, გადადის მოგონებათა ქარიშხალში, შემდეგ კი სულის ნახანძრალ მდგომარეობამდე მიდის. ამ მოძრაობას აძლიერებს მხატვრული კონტრასტები — ნათება და სიბნელე, მზე და შავი ვარამი, ცეცხლი და კვამლი.

განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ლექსის ბგერწერა და მუსიკალური ორგანიზება. „მწველი“, „ნამეხარ“, „მძაფრი“, „მოდის“, „მოიხლართება“ — ამ სიტყვებში მჟღერი და მკვეთრი თანხმოვნების მონაცვლეობა ქმნის დაძაბულ, ტალღოვან ჟღერადობას. განმეორებული „მ“, „ნ“, „რ“ ბგერები ტექსტს შინაგან დინებას ანიჭებს, ხოლო „ქარიანს“, „კვამლი“, „მთაწმინდას“ ბგერითი თანხვედრა ფინალურ სახეს დამატებით სიმძაფრეს სძენს. რითმული წყვილები — „ნათება / მოიხლართება“, „მძაფრი / ქარი“, „მძაფრდება / ალებად“, „შავი / კვამლი“ — ლექსის მუსიკალურ მთლიანობას ქმნის.

სათაური „მწუხრის აღსარება“ ლექსის საერთო განწყობას სიმბოლურად აერთიანებს. მწუხრი აქ მხოლოდ დღის დასასრულს არ აღნიშნავს; იგი განვლილი დროის, დაკარგული ნათებისა და სულში ჩამოწოლილი სევდის მეტაფორაა. აღსარება კი ამ განცდების გულწრფელ მხატვრულ გამხელას გულისხმობს.

საბოლოოდ, „მწუხრის აღსარება“ არის ლექსი იმ წარსულზე, რომელიც არასოდეს ხდება სრულიად წარსული. იგი გვახსენებს, რომ ადამიანის მეხსიერებაში ზოგიერთი დღე არ ქრება — მხოლოდ ფერფლად იქცევა, რომლის ქვეშაც ძველი ცეცხლი კვლავ ინარჩუნებს თავის სითბოსა და ტკივილს. სწორედ ამ შეუმჩნეველი, მაგრამ მარადიული შინაგანი წვის პოეტური გამოხატულებაა ეს ლექსი.