ცრემლის საკურთხეველი ლექსის მხატვრული გააზრება

ლექსი „ცრემლის საკურთხეველი“ მონატრების, მიუწვდომელი სიყვარულისა და სულიერი ტკივილის პოეტური აღსარებაა. მასში ადამიანური განცდა თანდათან სცილდება ჩვეულებრივი ემოციის ფარგლებს და თითქმის საკრალურ მნიშვნელობას იძენს. სიყვარული აქ მხოლოდ სასიყვარულო ლტოლვა აღარ არის — იგი შინაგან ტანჯვად, სულიერ ვედრებად და პოეზიად გარდაქმნილ განცდად გვევლინება.

ლექსის დასაწყისშივე ვხვდებით დაღლილობისა და შინაგანი წინააღმდეგობის მძაფრ გამოხატულებას:

„დამღალა შენმა სურვილმა და მონატრების თარეშმა“.

სიტყვა „თარეში“ განსაკუთრებით გამომსახველია. მონატრება აქ მშვიდი მოგონება კი არა, დაუნდობელი ძალაა, რომელიც ადამიანის შინაგან სამყაროში იჭრება, არღვევს მის სიმშვიდეს და ემოციურ ქაოსს ქმნის. ამავე დროს, სურვილისა და მონატრების დაპირისპირება მიანიშნებს განცდაზე, რომლისგან გათავისუფლებაც შეუძლებელია.

მომდევნო სტრიქონებში ქარი ფსიქოლოგიურ და სიმბოლურ დატვირთვას იძენს:

„გრძნობები გააათკეცა შორს მონავარდე ქარებმა“.

ქარი აქ მხოლოდ ბუნების მოვლენა არ არის. იგი დროის, მანძილისა და დაუმორჩილებელი განცდების მეტაფორაა. შორს მონავარდე ქარები თითქოს კიდევ უფრო ამძაფრებენ იმ სულიერ მღელვარებას, რომელიც ლირიკულ გმირს საყვარელი ადამიანისგან დაშორებით ეუფლება.

განსაკუთრებით შთამბეჭდავია შეკითხვა:

„სადახარ?“

ეს ერთი სიტყვა მთელ ლექსში ემოციურ გარდატეხას ქმნის. იგი ერთდროულად არის ძახილი, ვედრება და პასუხგაუცემელი შეკითხვა. საყვარელი ადამიანის ფიზიკური მიუწვდომლობა სულიერ ძიებად გარდაიქმნება. ლირიკული გმირი პასუხს გარესამყაროში ეძებს, თუმცა საბოლოოდ საკუთარ შინაგან სამყაროში პოულობს ერთადერთ თავშესაფარს — პოეზიას:

„სულის ფორიაქს, ვაქსოვ და ვაწრთობ სტროფებში“.

აქ პოეზია მხოლოდ თვითგამოხატვის საშუალება აღარ არის. იგი ტკივილის გარდაქმნის პროცესია. სიტყვა „ვაქსოვ“ შემოქმედებით შრომას, განცდათა ერთმანეთში გადახლართვას გვაგრძნობინებს, ხოლო „ვაწრთობ“ ამ პროცესს სიმტკიცისა და სულიერი ბრძოლის ელფერს სძენს. ლექსის შექმნა ერთგვარი შინაგანი ალქიმიაა, რომლის მეშვეობითაც ტკივილი მხატვრულ სახედ გარდაიქმნება.

შემდეგ პოეტური სივრცე კიდევ უფრო ბნელდება:

„იქ სადაც არის ყოველი, ბნელი და მიუწვდომელი იქ სადაც ყოფა შფოთვაა, მძიმეა ლოცვის წუთები“.

ეს სტრიქონები ქმნის ეგზისტენციალური მარტოობის ატმოსფეროს. ბნელი და მიუწვდომელი სივრცე შეიძლება გავიაზროთ როგორც ადამიანის ქვეცნობიერი, მისი დაფარული ტკივილები და ის იდუმალი სამყარო, სადაც პასუხები არ არსებობს. ყოფა შფოთვად არის ქცეული, ლოცვა კი შვებასთან ერთად ტანჯვის სიმძიმესაც ატარებს.

ლექსის ფინალში კვლავ სიყვარულის მოტივი ბრუნდება, თუმცა უკვე ტრაგიკული აღსარების სახით:

„იქაც შენს სურნელს ვუმღერი, ცრემლით და განადგურებით.“

„სურნელი“ საყვარელი ადამიანის უხილავი, მაგრამ დაუვიწყარი არსებობის სიმბოლოა. იგი ფიზიკური სიახლოვის გარეშე შემორჩენილი სიყვარულის კვალს განასახიერებს. ლირიკული გმირი ყველაზე ბნელ და მიუწვდომელ სივრცეშიც კი ამ სურნელს ეძებს და უმღერის. ბოლო სტრიქონში კი ემოციური დაძაბულობა უკიდურეს ზღვარს აღწევს: ცრემლი უკვე მხოლოდ მწუხარების გამოხატულება აღარ არის — იგი სიყვარულის ფასად ქცეულ სულიერ მსხვერპლს განასახიერებს.

ბგერწერული თვალსაზრისით, ლექსში შესამჩნევია „მ“, „ს“, „რ“ და „თ“ ბგერების მონაცვლეობა. განსაკუთრებით „მ“ და „ს“ ბგერების განმეორება ქმნის რბილ, ჩუმ, თითქმის ჩურჩულით წარმოთქმულ ინტონაციას, რაც მონატრებისა და აღსარების განწყობას აძლიერებს. „თარეშმა“, „ქარებმა“, „სტროფებში“, „შფოთვაა“ — ამ სიტყვებში კი მკვეთრი თანხმოვნები შინაგან მღელვარებასა და ემოციურ დაძაბულობას გადმოსცემს. რითმული წყობა და სტრიქონების მონაცვლე ინტონაცია ლექსს ერთგვარი სევდიანი საგალობლის ჟღერადობას ანიჭებს.

სათაური — „ცრემლის საკურთხეველი“ — ლექსის მხატვრულ არსს განსაკუთრებული სიზუსტით აერთიანებს. საკურთხეველი ტრადიციულად წმინდა სივრცეა, აქ კი იგი ადამიანის სულშია აღმართული. ამ საკურთხეველზე ლირიკული გმირი საკუთარ მონატრებას, სიყვარულსა და ტკივილს სწირავს. ცრემლი მისი ერთადერთი შესაწირავია, პოეზია კი — რიტუალი, რომლის მეშვეობითაც იგი საკუთარ განცდებს მარადიულ ფორმას ანიჭებს.

საბოლოოდ, ეს ლექსი არის ადამიანის შინაგანი სამყაროს დრამატული პორტრეტი, სადაც სიყვარული მანძილს უძლებს, მონატრება პოეზიად იქცევა, ხოლო ტკივილი ლოცვის სიმძაფრეს იძენს. მისი მთავარი სათქმელი იმაში მდგომარეობს, რომ ზოგჯერ მიუწვდომელი სიყვარული ყველაზე ღრმად სწორედ მაშინ ცოცხლობს, როდესაც ადამიანი მას მხოლოდ საკუთარ ცრემლებში და დაწერილ სტრიქონებში ინახავს.

ცრემლის საკურთხეველი — ადგილი, სადაც მონატრება ლოცვად იქცევა, ტკივილი პოეზიად, ხოლო სიყვარული მიუწვდომლობის მიუხედავად არ კარგავს არსებობის ძალას.