მყინვართა სიზმარი ლექსის მხატვრული გააზრება

ლექსი „მყინვართა სიზმარი“ ბუნების პეიზაჟის უბრალო აღწერაზე გაცილებით მეტია. იგი წარმოადგენს პოეტური წარმოსახვისა და შინაგანი განცდის სინთეზს, სადაც მთის მკაცრი სიდიადე, მყინვართა იდუმალი მდუმარება, ქარვისფერი დაისების ელვარება და არაგვის მძვინვარე დინება ერთ მთლიან, მისტიკურ სამყაროდ გარდაიქმნება. აქ ბუნება მხოლოდ გარემო არ არის — იგი ცოცხალი სულიერი არსებაა, რომელიც ადამიანის განცდებს ირეკლავს და საკუთარ სტიქიურ ენაზე მეტყველებს.

ლექსის პირველივე სტრიქონებში ჩნდება ვიზუალური სილამაზე და იდუმალების განცდა:

„ანცვიფრებს ქარვისფერ დაისებს, მაგ თვალთა ელვა და ციალი“.

ქარვისფერი დაისი განსაკუთრებული ფერწერული სახეა. იგი მზის ჩასვლის სითბოს, დროის წარმავლობასა და შორეული სამყაროს მომაჯადოებელ მშვენიერებას აერთიანებს. ამ ფონზე თვალთა ელვა და ციალი თითქოს ბუნების ჰორიზონტსაც სცდება. მზერა აქ დამოუკიდებელ მხატვრულ ძალად გვევლინება, რომელსაც შეუძლია თვითონ დაისიც კი განაცვიფროს. ამგვარად, პოეტი ადამიანურ განცდას კოსმიურ მასშტაბს ანიჭებს.

განსაკუთრებით შთამბეჭდავია სახე:

„წყვდიადში მომწყვდეულ აჩრდილებს, შორეულ მყინვართა სიზმარი“.

მყინვართა სიზმარი ლექსის ცენტრალური მეტაფორაა. მყინვარი, თავისი მარადიული სიცივითა და უძრაობით, თითქოს დროის მიღმა არსებულ სამყაროს განასახიერებს. მისი სიზმარი კი მიუწვდომელი მშვენიერების, შორეული ხსოვნისა და იდუმალი მარადისობის სიმბოლოდ იქცევა. წყვდიადში მომწყვდეული აჩრდილები ამ სიზმრის წინაშე თითქოს დაკარგულ არსებობას იბრუნებენ. აქ სიბნელე და სინათლე, აჩრდილი და ხილვა, სიცივე და შინაგანი ცეცხლი ურთიერთსაპირისპირო, მაგრამ ერთმანეთთან დაკავშირებულ მხატვრულ პოლუსებს ქმნის.

შემდეგ პოეტური მზერა კონკრეტულ გეოგრაფიულ სივრცეში გადაინაცვლებს:

„არხოტის აშოლტილ არხილზე, მოღელავს ოცნება დიადი“.

არხოტის მთიანი სივრცე ლექსს ეროვნულ და გეოგრაფიულ ხასიათს სძენს. აშოლტილი არხილი ვერტიკალური სიდიადის, სიმტკიცისა და მიუწვდომლობის შთაბეჭდილებას ქმნის. ამ სივრცეში აღმოცენებული დიადი ოცნება უკვე მხოლოდ პიროვნული განცდა აღარ არის — იგი მთის სულისკვეთებას, თავისუფლებისა და უსაზღვროებისკენ სწრაფვას გამოხატავს.

ლექსის ემოციური დაძაბულობა განსაკუთრებით ძლიერდება მომდევნო სტრიქონებში:

„მოღალულ ქარიშხლებს აღვიძებს, აშარი არაგვის ღრიალი“.

აქ პოეტი ხმოვან მხატვრობას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს. „ქარიშხლებს“, „აღვიძებს“, „აშარი“, „არაგვის“, „ღრიალი“ — ბგერითი თანხვედრები და რიტმული მოძრაობა მძვინვარე სტიქიის შთაბეჭდილებას ქმნის. ალიტერაციული ჟღერადობა ლექსის შინაგან მუსიკას აძლიერებს, ხოლო არაგვის ღრიალი ბუნების ხმოვან აპოთეოზად გვევლინება. მდინარე აქ უბრალოდ არ მიედინება — იგი ღრიალებს, აღვიძებს მიძინებულ ძალებს და მთის სივრცეს ცოცხალ დრამატულ მოქმედებად გარდაქმნის.

კომპოზიციურად ლექსი წრიულ აგებულებას ეფუძნება. დასაწყისში წარმოდგენილი ოთხი სტრიქონი ბოლოში უცვლელად მეორდება. ეს გამეორება შემთხვევითი რეფრენი არ არის. იგი ლექსს იავნანასებრ, თითქმის მაგიურ ჟღერადობას ანიჭებს. მკითხველი თითქოს კვლავ იმავე იდუმალ სივრცეში ბრუნდება, თუმცა უკვე გავლილი აქვს ქარიშხლის, მდინარის ღრიალისა და მთის სიდიადის ემოციური გამოცდილება. დასასრულის განმეორება საწყის სახეებს ახალ სიღრმეს სძენს და ქმნის შეგრძნებას, რომ მყინვართა სიზმარი არასოდეს სრულდება.

ლექსის მხატვრულ ღირსებას განსაზღვრავს ფერწერული აზროვნების, ხმოვანი ექსპრესიისა და ბუნების მითოლოგიზების ერთიანობა. აქ შეინიშნება კონტრასტების ოსტატური ურთიერთქმედება: ქარვისფერი დაისი და წყვდიადი, მყინვარის სიცივე და ქარიშხლის მძვინვარება, სიზმრის მდუმარება და არაგვის ღრიალი. სწორედ ამ დაპირისპირებებიდან იბადება ნაწარმოების შინაგანი ენერგია.

„მყინვართა სიზმარი“ ბუნების სიდიადისადმი მიძღვნილი პოეტური ხილვაა, სადაც კავკასიონის მთები, მყინვარები და არაგვი ადამიანის სულის იდუმალ პეიზაჟად გარდაიქმნება. ეს არის სამყაროს აღქმა, რომელშიც ბუნება საკუთარ მითოლოგიას ქმნის, ხოლო პოეტი ამ მითოლოგიის შემოქმედიცაა და მისი იდუმალი ხმების გამგონეც.

ლექსის საბოლოო შთაბეჭდილება დიდებულებისა და მიუწვდომლობის განცდაა — თითქოს შორეულ მყინვარებში მართლაც არსებობს მარადიული სიზმარი, რომლის გამოღვიძებაც მხოლოდ პოეტურ წარმოსახვას შეუძლია.