ილესი აბრადი
#ლექსები ნინო დარბაისელი ილესი აბრადი როდესაც გაძლება ძალიან მიჭირდა, წერა რომ თავს მედგა, ვით შავი აბრაგი თუ ცივი ბადრაგი, მაშინ გავიჩინე ერთი მეგობარი, სახელად მას ერქვა ილესი აბრადი. მისი არსებობა - სარკიდან გავიგე, თავს როცა ვიქცევდი აბრაკადაბრათი, ყველაფრის გამგები - ილესი აბრადი, ჩემი მეგობარი - ილესი აბრადი. გამოჩნდა?! გაიგო?! - მჭირს კარდია - ბრადი! ჩემო მეგობარო, ილესი აბრადო, გულზე დამჩნეულო შორეულ ზღაპრადო ან იქნებ აბრადო, ახლა გაგიხსენე ნეტა ამბად რადო, მექეცი წარსულის ღია ანაბრადო, ვისგან მოჩენილო ჩემთან მოუბრადო, მწარე შოკოლადად ცხოვრებას ვიყოფდით გახსოვს, თანაბრადო? დღემდე არც მახსოვდი, ქცეულს დედაბრადო, აქ გამომეცხადე ბოლოს მეგობრადო, ილესი აბრადო?! ილესი აბრადო, ილესი აბრადო!
შეგიძლიათ გააზიაროთ მასალა, თუ მიუთითებთ ავტორს.
5 კომენტარი
ეს ლექსი არის ადამიანის დიალოგი საკუთარ შინაგან „მე“-სთან (ანარეკლთან), რომელიც მას ყველაზე მძიმე, მარტოსულ წლებში ეხმარებოდა გადარჩენაში. ავტორი იყენებს ენობრივ თამაშს, რათა შექმნას ზღაპრული, ცოტა მისტერიული და ილუზორული განწყობა.მაგრამ გამოსდის?თემა ისეთია რომელიც საკმაოდ ემოციურ გამოძახილს უნდა ჰპოვებდეს მაგრამ ფორმა თრგუნავს შინაარსს: როდესაც პოეტი გადამეტებულად ედევნება ერთ კონკრეტულ რითმას (ამ შემთხვევაში „-აბრადო“ / „-ზღაპრადო“), ლექსი ხშირად კარგავს სიღრმეს. სიტყვები შერჩეულია არა იმის გამო, რომ აზრს ზუსტად გადმოსცემს, არამედ იმის გამო, რომ რითმაში ჯდება.
ხელოვნურობა და გაფორმება:
„მჭირს კარდია-ბრადი“ — ბრადიკარდიის (თუ ავტორი ამას გულისხმობს)ასე დასახიჩრება რითმის გამო ცოტა უხერხულად და ძალდატანებულად ჟღერს.
„ქცეულს დედაბრადო“ — შინაგანი დრამა უცებ გადადის თითქმის კომიკურ/ფოლკლორულ პლასტში, რაც სერიოზულ განწყობას აფუჭებს.
ვერბალური აკრობატიკა პოეზიის სანაცვლოდ: ბევრი მკითხველისთვის ეს იქნება უბრალოდ „სიტყვების რახარუხი“ ან ენის გასატეხი, სადაც ემოცია იკარგება ტექსტურ ჟონგლიორობაში.
თუ ამ ლექსს შევხედავთ როგორც პოეტურ ექსპერიმენტს, ენობრივ თამაშს ან ფორმით თამაშს, ის თავის ფუნქციას ასრულებს — გამახსოვრდება და ყურში გრჩება.
მაგრამ თუ მას შევხედავთ როგორც ღრმა, მაღალ მხატვრულ პოეზიას, ის მოიკოჭლებს, რადგან ფორმამ (რითმის დევნამ) სრულიად გადაფარა შინაარსი და ემოციის სიწმინდე.ნათლად შესამჩნევია და ზედმეტად ზედაპირზე დევს ის რომ ლექსი გამოჩარხული რითმევით დაიწერა.მართლაც აბრაკადაბრა გამოვიდა. სიტყვები შერჩეულია დაბოლოება "ადო"-ს დევნით ან ალიტერაციული აკვიატებით.ზოგიერთი სკოლა ამას მოიწონებდა მაგრამ პოეზია ჩემი აზრით არ უნდა დაემგვანოს ალგორითმის გამოყვანას.
ლექსი წარმატებულია როგორც ენობრივი თამაში და ყურში ჩარჩენადი აკუსტიკური კონსტრუქცია.თუმცაღა ეს უკანასკნელიც ყოველთვის სადავო იქნება რადგან მეტწილად გემოვნებაზეა დამოკიდებული და ეგ ყოველთვის სუბიექტურია.
მადლობა ამ შესანიშნავი გამოხმაურებისთვის.
ეს ლექსი - მონორაიმული რითმებითა და რეფრენით თამაშია, ცხადია, თანემედროვე ეპოქის შესაბამისად, თვითირონიული,
რადგან დღეს ასეთ რამეებზე სერიოზულად წერა - უკვე სასაცილოა.
ხოლო ნათქვამია, “არასოდეს გამოელევა მასალა ხუმრობისა და ირონიისათვის, მას, ვისი ირონიაც არა სხვისკენ, არამედ საკუთარი თავისკენაა მიმართული.
მოწყენილობის ჟამს ასეთი რაღაცეებით გართობა - ყველაფერს მირჩევნია.
ფეისბუქზე ლექსს კომენტარი ახლავს დედისადმი. ვიფიქრე, მე აქ ვერთობი, მას კი მართალი არ ეგონოს და არ შეშინდეს-მეთქი. იგი გულმხურვალე ფეისბუქელია.
ბრადიკარდია - ასეთი გულის ავადმყოფობა სადღაც გამიგია, მაგრამ მე კი არა, არავის ჩემს საახლობლოში არ ჰქონია:
“დედი, ძალიან ნუ დაიბნევი!
ნუ იფიქრებ, ნინო ავადააო!
არავითარი ბრადიკარდია არ მჭირს.
ერთი ხერხი გამოვიყენე რითმისთვის, ნასწავლი მაქვს გალაკტიონისაგან:
,, ვეფხის დაარქვა მას ტყაოსანი”
ისე, მხეცივით ვარ!
აჰა, ლექსი გაგახსენო:
გალაკტიონი
ქაღალდი
ქაღალდი, სუფთა
ზამთრის ველივით,
შრიალებს ღამით
თუ ღელავს დღისით,
მარადის ფიქრობს,
რომ ყოველივე
იწყება მისით,
თავდება მისით!
ქაღალდი მრავალს
იჩენს მარიფათს,
ქაღალდი მოდის
რაგინდ რაფერი:
იყო, არის და
რჩება ღარიბად...
სწერთ? ქაღალდია,
სხვა არაფერი!
მაგრამ მოვიდა
ერთხელ მგოსანი,
შემოქმედება
აზრს შეუზავა,
ვეფხის დაარქვა
მას ტყაოსანი,
და საუკუნე
გააუკვდავა!
1950 წლის 17 აგვისტო
სოხუმი
… და ისა, ეს, როგორც თქვენ მოიხსენიეთ, “ყურში ჩარჩენადი აკუსტიკური კონსტრუქცია”, რას უნდა ნიშნავდეს? იქნებ ოდენ სონორებით თამაშია?
მაგ ლექსში გალაკტიონთან აზრის მოგრეხვა არ ხდება ბგერების ათამაშების ხარჯზე. თუმცა ეგ ლექსიც,რაც მოიყვანეთ გალაკტიონის,დიდი არაფერია თუ არა გაცვეთილი პათოსი... ემოციური შანტაჟი.მკითხველმა აპრიორი უნდა მიიღოს როგორც ჭეშმარიტებად რუსთაველის გენიალურობა.მაგ ლექსში გალაკტიონი მეტწილად დიდაქტიკურობს ვიდრე პოეზიას ქმნის!ტექნიკურადაც არ არის ბოლომდე გამართული.
გალაკტიონის გენიალური სტრიქონებიდან ორია მაგ ლექსში.
ერთი - ლამის აფორიზმადაა ქცეული. (ყოველ შემთხვევაში, ჩემს ქართულ წრეში, რომელიც ძირითადად მწერლებისა და ლიტმცოდნეებისაგან შედგება და რომელიც არც მნიშვნელობითა და არც წევრთა რაოდენობით კნინი - ნამდვილად არაა!):
. ,,სწერთ? ქაღალდია, სხვა არაფერი”
და ის, რომელიც მე გამოვიყენე,- კომპოზიტის გახლეჩა - თავისებური პოეტური ტმესი, რომელიც არცთუ მცირე იყო ვეფხისტყაოსანსა და მის ეპიგონთა პოეტურ ტექსტებში (უფრო მორფოლოგიური ხასიათისა) და თანდათანობით გაქრა.
გალაკტიონი მანდ შეეცადა, პოეტური ტმესის გამოყენებას კომპოზიტის გახლეჩის გზით. ეს - პოეტური ნოვაცია იყო და თან იმდენად სპეციფიკური, ,,ამტაცებლები” დიდად არ გამოსჩენია, სხვა ნოვაციების მსგავსად.
მე ვეცადე, აღმედგინა არა რუსთაველის, არამედ გალაკტიონის ხაზი, ანუ არა თავსართი -ძირითადი სიტყვისგან, არამედ კომპოზიტის ნაწილები გამეთიშა ჩართული სიტყვით.
სათაურისა და შემდგომში რეფრენის მნიშვნელობა ხომ არ გაგირკვევიათ?
თუ გაგიძნელდათ, ნუ დამიმალავთ, გეტყვით.
ლიტმცოდნეების აღფრთოვანება საერთოდ არაა არანაირი არგუმენტი!მსგავსი "მცოდნეები" მიდიან და მოდიან !ობიექტური ლიტერატორული საზომები და ტექსტის ხარისხი არა.
თუმცა, გალაკტიონის მიერ კომპოზიტის გახლეჩას ('ვეფხის... ტყაოსანი') ჰქონდა შინაგანი რიტმული გამართლება, ხოლო 'ბრადიკარდიის' 'კარდია-ბრადად' ქცევა — ეს არა პოეტური ტმესი, არამედ სამედიცინო ტერმინის მორფოლოგიური 'ტრავმაა' რითმის გამო.
რაც შეეხება 'ილესი აბრადს' — რადგან ასე გულმოდგინეთ თამაშობთ სარკისებური ანარეკლებით, საიდუმლოს ნუღარ შეინახავთ: გვითხარით, ეს უბრალოდ ფონეტიკური სიმულაკრია და აკუსტიკური პალინდრომი, თუ თქვენს ლიტმცოდნეთა წრეში უკვე ცალკე ტრაქტატიც მიუძღვნეს ამ ენობრივ სიახლეს?